Sokół maltański
Krótki opis
„Sokół maltański” opowiada historię Sama Spade’a, prywatnego detektywa z San Francisco. Partner Spade’a, Miles Archer, zostaje zamordowany podczas śledzenia mężczyzny na zlecenie kobiety imieniem Brigid O'Shaughnessy. Gdy śledzony mężczyzna również ginie, na Spade’a padają podejrzenia, co skłania go do rozpoczęcia śledztwa. Sprawa ta przyciąga szereg podejrzanych postaci, z których każda pragnie zdobyć cenną statuetkę sokoła.
Film jest debiutem reżyserskim Johna Hustona – pierwszym z dwudziestu dwóch pełnometrażowych obrazów, które wyreżyserował. Huston odpowiadał również za scenariusz. W rolę Spade’a wcielił się Humphrey Bogart, a towarzyszą mu Mary Astor jako Brigid, Gladys George jako Iva Archer, Peter Lorre jako Joel Cairo, Barton MacLane jako porucznik Dundy oraz Lee Patrick jako Effie Perine; w sumie w napisach wymieniono 22 aktorów. Produkcja miała premierę w październiku 1941 roku i trwa 100 minut.
Obraz zebrał entuzjastyczne recenzje zarówno widzów, jak i krytyków. W serwisie IMDb uzyskał ocenę 8/10 przy ponad 164 000 głosów, natomiast w TMDB 7,7/10 przy znacznie mniejszej liczbie głosujących. Ocena krytyków filmowych na poziomie 9,2/10 na podstawie 110 recenzji jest wyższa niż obie noty przyznane przez widzów. Globalne wpływy z biletów wyniosły około 2 milionów dolarów. Kolejnym filmem Hustona był „Skarb Sierra Madre” z 1948 roku.
Co pozostało za kulisami
- W jednej ze scen migocze podarty plakat do filmu „Zakręć swoją dziewczynę” (1938), w którym główną rolę zagrał Humphrey Bogart.
- Premierę filmu trzeba było przełożyć z powodu tego, że strażnicy moralności nalegali na złagodzenie wulgaryzmów, które wymykały się z ust Spade’a, a także na zatuszowanie nietradycyjnej orientacji Grubasa, Cairo i Wilmera (na którą w książce wskazuje się w sposób jednoznaczny).
- Figurka sokoła wykonana do filmu została w 2013 roku sprzedana na aukcji za ponad 4 miliony dolarów.
- Klasyczny cytat Humphreya Bogarta, że sokół maltański jest zrobiony „z tego, z czego zrobione są marzenia”, Amerykański Instytut Filmowy umieścił na 14. miejscu na liście najbardziej pamiętnych cytatów w historii kina.
- Rolę Bridget O’Shannessy oferowano 27-letniej Geraldine Fitzgerald. Kierownictwo studia naprawdę chciało obsadzić w tej roli mało znaną aktorkę. Ale Geraldine odmówiła roli i, ironią losu, przypadła ona gwiazdce filmowej Mary Astor. Innymi kandydatkami do roli były Olivia de Havilland, Rita Hayworth i Ingrid Bergman.
- Rola makguffina (cennego przedmiotu, za którym polują postacie) została powierzona inkrustowanej diamentami figurce sokoła. Artysta filmu wykonał ten rekwizyt na wzór pucharu hrabiego Kniphausen z kolekcji Chatsworth House (wykonany w 1697 roku).
- Epizodyczną rolę rannego kapitana, który przyniósł figurkę sokoła do biura Spade’a, zagrał ojciec reżysera – Walter Houston. Za swoją obecność w kadrze nie otrzymał ani grosza.
- Do filmu trzeba było wykonać dwie figurki Sokoła Maltańskiego – jedną z nich Humphrey Bogart upuścił podczas zdjęć.
- Ostatnie nawiązanie do Szekspira zaproponował Humphrey Bogart.
- Robert Serber we wspomnieniach twierdził, że nazwał bombę atomową zrzuconą na Nagasaki „Grubasem” na cześć jednego z bohaterów „Sokoła Maltańskiego”.
- Roboczym tytułem filmu było „Dżentelmen z Frisco”.
- Okres produkcyjny: 9 czerwca – 18 lipca 1941.
- Ekranizacja powieści Dashiela Hammetta o tym samym tytule (1930).
- Kulminacyjne starcie pięciu głównych bohaterów trwa około 20 minut, czyli jednej piątej całego filmu. Scenę próbowano przez cały tydzień, z wyjątkiem jednego dnia – zdjęcia przypadły na 4 lipca.
- John Houston, otrzymując swój pierwszy projekt reżyserski, nie kombinował ze scenariuszem; miłośnicy powieści zauważają, że cały film – niemal dosłownie, scena po scenie – jest powtórzeniem literackiego pierwowzoru. Za to skrupulatnie przemyślał każdą scenografię, każdy przejazd kamery i każdy długi plan. Nienaganne mistrzostwo Hustona i operatora Arthura Edisona można zauważyć choćby po siedmiominutowym przejeździe kamery, która najpierw podąża za Spade’em i Gutmanem z pokoju do pokoju, następnie schodzi w dół długim korytarzem, aby stamtąd przenieść się do salonu, a następnie panoramuje z lewej na prawo i zatrzymuje się na pijanej twarzy Spade’a. Przygotowanie tej sceny zajęło dwa dni.
- Prawie we wszystkich scenach, w których pojawia się bohaterka Mary Astor, znajdują się wizualne sugestie, że trafi za kratki. To ona nosi piżamę w paski, na nią padają pasy światła z żaluzji, a pręty kraty przypominają wzór na meblach itd.
Auditions in India
Casting calls in USA
Castingi w Polsce
Кастинги в Україні
