Planeta Małp
Gdzieś we Wszechświecie musi istnieć coś lepszego od człowieka!
Planet of the Apes (1968)
Produkcja
Budżet
$5 800 000
Opłaty
$32 589 624
Reżyser
Scenariusz
Pierre Boulle
Autor
Kompozytor
Producent
Arthur P. Jacobs
Aktorzy
Charlton Heston
George Taylor
Roddy McDowall
Cornelius
Kim Hunter
Zira
Maurice Evans
Dr. Zaius
James Whitmore
President of the Assembly
James Daly
Dr. Honorious
Linda Harrison
Nova
Robert Gunner
Landon
Krótki opis
Amerykański statek kosmiczny podczas dalekosiężnej misji rozbija się na nieznanej planecie. Ocalali, pod wodzą astronauty George'a Taylora, odkrywają, że świat ten zamieszkują prymitywni ludzie, którzy nie potrafią mówić i są polowani, zniewalani oraz wykorzystywani w eksperymentach przez inteligentne społeczeństwo małp. Po pojmaniu Taylor trafia w objęcia tego porządku, gdzie zainteresowanie budzi w oczach naukowczyni szympansicy i jej współpracowników, podczas gdy przywódca orangutanów, dr Zaius, postrzega jego obecność jako zagrożenie. Historia śledzi walkę Taylora o przetrwanie i próbę bycia wysłuchanym w świecie, w którym ludzie nie mają żadnej pozycji, a całość kończy się raczej szokującym odkryciem niż rozwiązaniem akcji.
Film wyreżyserował Franklin J. Schaffner; obraz powstał na wczesnym etapie jego kariery, pomiędzy filmami Bóg wojny a Patton. Scenariusz napisali Michael Wilson i Rod Serling, a producentem był Arthur P. Jacobs. W rolę Taylora wcielił się Charlton Heston, natomiast w postacie małp wcielili się Roddy McDowall, Kim Hunter i Maurice Evans. W produkcji wzięło udział 44 uznanych aktorów oraz 70 członków ekipy. Koszt produkcji wyniósł około 6 milionów dolarów, a wpływy z całego świata wyniosły w przybliżeniu 33 miliony dolarów, co jak na tamte czasy było bardzo dobrym wynikiem.
W serwisie TMDB film uzyskał ocenę 7,7/10 na podstawie 4115 głosów, co świadczy o szeroko pozytywnym odbiorze widzów, który utrzymuje się przez dziesięciolecia. Dzięki swojej koncepcji i warstwie wizualnej historia ta doczekała się wielu kontynuacji kinowych i telewizyjnych, czyniąc ten tytuł punktem wyjścia dla długoletniej serii.
Co pozostało za kulisami
- Kompozytor Jerry Goldsmith wymyślił ciekawy sposób na uzyskanie odpowiednich dźwięków — po prostu przetaczał stalowe kulki. Dzięki temu brzmienie stało się organiczne.
- Jeff Burton, który grał Dodge'a, zemdlał z gorąca podczas kręcenia scen na pustyni.
- Kiedy Charlton Heston wygłaszał swoją słynną mowę o „śmierdzących łapach”, miał straszną grypę, przez co głos aktora brzmiał chrypliwie. Co więcej, w scenie, w której jego bohater był goniony przez małpy, musiał biec półnagi przez zarośla bluszczu trucizny.
- Zgodnie ze scenariuszem filmu kobiety-dzikuski miały chodzić z odkrytymi piersiami, ale studio Fox je „ubrało”, aby uniknąć problemów z kategorią wiekową.
- Film kręcono w Arizonie.
- Doświadczony aktor Roddy McDowall radził kolegom z planu, aby częściej się drapali, mrugali i wykonywali inne podobne gesty, by dodać realizmu i nie pozwolić widzom skupić się na charakteryzacji, która zbyt mocno przypominała maski.
- Podczas jednego z pokazów testowych filmu do Charltona Hestona podeszła kobieta i zadała mu jakieś nieistotne pytanie. Heston nie miał pojęcia, kim ona jest, dopóki sama nie przedstawiła się jako Kim Hunter (aktorka wcielająca się w rolę Ziry). Heston nigdy wcześniej nie widział jej bez charakteryzacji i naturalnie jej nie rozpoznał.
- Ingrid Bergman później bardzo żałowała, że odmówiła roli Ziry. Sukces franczyzy szczerze ją zaskoczył i pewnego razu wyznała swojej córce, Isabelle Rossellini, że z przyjemnością zagrałaby w jednym filmie z Charltonem Hestonem.
- Pracując nad charakteryzacją aktorów, John Chambers stosował procedury i techniki, których używał podczas II wojny światowej, aby przywrócić naturalny wygląd oszpeconym żołnierzom i oficerom. Chambers spędzał dużo czasu w zoo w Los Angeles, badając mimikę małp. W filmie zaangażowano najlepszych charakteryzatorów Hollywood tamtych lat, przez co prace nad niektórymi innymi projektami trzeba było wstrzymać. Pozostałe elementy charakteryzacji wykorzystano później do przemiany Michaela Conrada w małpoludzie przedstawiciela obcej cywilizacji w serialu „Zagubieni w kosmosie” (1965-1968).
- Zostawszy reżyserem filmu, Franklin J. Schaffner w pierwszej kolejności przemyślał na nowo wygląd małpiej cywilizacji. Według scenariusza, który otrzymał Schaffner, świat małp był wysoko rozwinięty, jednak reżyser uczynił go znacznie bardziej prymitywnym. (Oprócz wszystkich pozostałych względów, znacząco ograniczyło to wydatki budżetowe).
- Aktorzy w kostiumach i charakteryzacjach małp musieli jeść posiłki przed lustrem, aby kontrolować swoje ruchy i przypadkowo nie rozmazać makijażu. Pić musieli przez słomkę. Wielu aktorów paliło, więc wydano im cygarniczki. Kim Hunter tak znudziły się te wszystkie trudności, że całkowicie przestała jeść w czasie, gdy była w charakteryzacji.
- Przy tworzeniu filmu pracowało 80 charakteryzatorów.
- W wyglądzie osady małp można dostrzec cechy prac legendarnego architekta Antonio Gaudiego oraz kompleksu jaskiń w Göreme w tureckiej Kapadocji.
- Kierownictwo wytwórni 20th Century Fox długo nie wyrażało zgody na zdjęcia, nie będąc pewnym, jak małpie twarze będą wyglądać na ekranie. Ostatecznie studio przeznaczyło 5 000 dolarów na nakręcenie próbnej sceny z udziałem Charltona Hestona, Edwarda G. Robinsona i Jamesa Brolina. Wyniki spodobały się kierownictwu firmy, jednak z wydaniem oficjalnego pozwolenia zwlekali jeszcze pół roku. Zgoda została udzielona dopiero po premierze filmu Richarda Fleischera „Fantastyczna podróż” (1966), którego sukces kasowy potwierdził potencjał kinematograficzny gatunku science fiction. Do zdjęć przystąpiono bez Robinsona, który ze względu na słabe zdrowie oświadczył, że nie wytrzyma zdjęć w kostiumie i charakteryzacji małpy.
- Reżyser Franklin J. Schaffner celowo wykorzystał zdjęcia z ręki pod nietypowymi, skośnymi kątami, aby podkreślić, że bohater Charltona Hestona jest całkowicie zdezorientowany w nowym dla siebie świecie.
- Dzień aktorów zaczynał się od charakteryzacji o 5 rano. Najpierw na brwi i bakery nakładano specjalny preparat ochronny. Następnie na górną wewnętrzną część maski nakładano roztwór klejący i przyklejano maskę do twarzy aktora. Po tym dodawano uszy, co znacząco wpływało na słuch aktorów. Zęby aktorów malowano na czarno i zakładano podbródek. Na koniec mocowano cztery włochate nasadki na twarzy (starannie dbając o to, by zlały się w jedną całość) i zakładano perukę. Cała procedura trwała 3 godziny, a aktorzy musieli pozostawać w charakteryzacji i kostiumach przez 12 godzin dziennie.
- Aktorzy grający szympansy zazdrościli tym, którzy wcielali się w inne małpy, ponieważ uszu goryli i orangutanów nie było widać spod włosów, więc aktorzy w tych rolach nie musieli spędzać tyle czasu w fotelu charakteryzatora. Ponadto orangutany miały proste peruki, które w upał można było zdjąć podczas przerwy. Statystom wydawano proste maski, o ile nie przewidziano dla nich w danym dniu zdjęć w zbliżeniu.
- W powieści o tym samym tytule (1963) autorstwa Pierre'a Boula, która stała się literacką podstawą scenariusza, cywilizacja małp pod względem technologicznym była porównywalna z ludzką cywilizacją lat 50. lub 60. XX wieku, z miastami, samochodami, telewizją itd., czyli tym, co pozostało po ludziach zamieszkujących niegdyś planetę. Ze względu na ograniczenia budżetowe zdecydowano, że cywilizacja małp będzie bardziej prymitywna.
- Twórcy filmu nieustannie szukali sposobów na oszczędności, szczególnie w procesie charakteryzacji. Jednym z takich sposobów była decyzja o dowożeniu na plan zdjęciowy już ucharakteryzowanych aktorów. Biorąc pod uwagę, że przemieszczanie się samochodami podczas zdjęć było niemożliwe, gdyż widok szympansa za kierownicą zaszokowałby ludzi na autostradzie, do transportu aktorów w pełnym makijażu na miejsce zdjęć wykorzystywano helikoptery.
- Finał filmu znacząco różni się od zakończenia powieści – w pierwowzorze główny bohater powraca na Ziemię, lecz odkrywa, że ona również znajduje się pod kontrolą małp. W filmie natomiast, widząc szczątki Statuy Wolności, uświadamia sobie, że „planeta małp” to właśnie Ziemia (co sugeruje możliwość zniszczenia ludzkiej cywilizacji w samobójczej wojnie nuklearnej, a nie w wyniku buntu małp, o czym mowa w kontynuacjach filmu).
- Kadr ze Statuą Wolności wystającą z piasku na brzegu został stworzony za pomocą tzw. domalowania (w dzisiejszym żargonie nazywa się to „matte painting”). Jest to technika zdjęć kombinowanych, w której w celu stworzenia iluzji otoczenia naturalna część kadru zostaje połączona z rysunkiem. Kadr z bohaterem w wykonaniu Charltona Hestona (widok z góry) kręcono z rusztowań o wysokości ponad 20 metrów, wzniesionych nad modelem Statuy Wolności wykonanym z papier-mâché.
Auditions in India
Casting calls in USA
Castingi w Polsce
Кастинги в Україні
