Pancernik Potiomkin
Krótki opis
Pancernik Potiomkin to radziecki niemy dramat osadzony w 1905 roku, w czasie niepokojów poprzedzających pierwszą rosyjską rewolucję. Załoga okrętu wojennego Potiomkin znosi surowe i upokarzające traktowanie ze strony oficerów, a ostateczną prowokacją okazuje się rozkaz zjedzenia zepsutego mięsa. Pod wodzą marynarza Wakulinczuka ludzie buntują się i przejmują kontrolę nad jednostką. Wiadomość o buncie szybko dociera do Odessy, gdzie w porcie gromadzą się tłumy, by okazać wsparcie żeglarzom. Demonstracja spotyka się z brutalną reakcją władz na słynnych schodach portowych. Film powstał z okazji dwudziestej rocznicy rewolucji 1905 roku i opiera się na autentycznym buncie na okręcie Kniaź Potiomkin-Tavriczeskij.
Reżyserią zajął się Sergei Eisenstein, który współtworzył scenariusz wraz z Niną Agadzhanovą i Sergeiem Tretyakovym; producentem był Yakov Bliokh. W obsadzie, liczącej łącznie 25 uznanych wykonawców, znaleźli się m.in. Aleksandr Antonov jako Wakulinczuk, a także Vladimir Barsky, Grigori Aleksandrov, Ivan Bobrov, Mikhail Gomorov i Aleksandr Levshin. Film trwa 75 min i miał swoją premierę w grudniu 1925 roku. W chronologii pełnometrażowych dzieł Eisensteina poprzedza on filmy Strajk oraz dwie części Iwan Groźny.
Produkcja została oceniona bardzo wysoko. Nota krytyków wynosząca 9,5/10 na podstawie 52 recenzji jest wyraźnie wyższa niż oceny widzów – 7,9/10 w serwisie IMDb przy około 65 000 głosów oraz 7,6/10 w TMDB przy mniejszej liczbie głosów. Taki rozkład świadczy o niesłabnącym uznaniu wśród ekspertów oraz solidnej aprobacie szerokiej publiczności.
Co pozostało za kulisami
- Pancernik „Kniaź Potemkin-Tawryjski” w momencie kręcenia filmu został wycofany ze służby, przygotowywany do złomowania i znajdował się w złym stanie. Zamiast niego w filmie nakręcono pancernik „Dwanaście Apostołów”, który znajdował się w porcie w Odessie. W tym czasie został przekształcony w magazyn min pływających, co utrudniało zdjęcia. Sceny rozgrywające się we wnętrzach kręcono na krążowniku „Komintern”.
- Film został nakręcony w Odessie, która była wtedy jednym z centrów produkcji filmowej, i gdzie udało się znaleźć odpowiedni do zdjęć okręt.
- Film spotkał się z wysoką oceną ministra propagandy III Rzeszy, Josepha Goebbelsa. Podczas spotkania z filmowcami 28 marca 1933 roku powiedział: „To wspaniały film. Z punktu widzenia kinematografii jest niezrównany. Ktoś, kto nie jest pewny swoich przekonań, po obejrzeniu go, mógłby nawet zostać bolszewikiem. To po raz kolejny dowodzi, że w arcydzieło można z powodzeniem włożyć pewną tendencję. Nawet najgorsze idee mogą być propagowane za pomocą środków artystycznych”.
- Film wielokrotnie stawał się przedmiotem cytatów i parodii filmowych, przy czym w większości przypadków uwaga skupiała się na legendarnej scenie strzelaniny na Schodach Potiomkińskich (w filmach „Powrót „Pancernika””, „Żegnaj, Lenin”, „Nagi pistolet 33 1/3”, „Brazilia” i serialu animowanym „Simpsonowie”).
- Według samego Eisensteina, pomysł nakręcenia słynnych Schodów w Odessie przyszedł mu do głowy, kiedy siedział na tych schodach, jadł wiśnie, a pestki toczyły się po stopniach.
- W rankingu dziesięciu najważniejszych filmów światowego kina, publikowanym co dziesięć lat przez brytyjski magazyn Sight & Sound (od 1952 roku) i opartym na opinii ponad stu krytyków filmowych i reżyserów z różnych krajów, „Pancernik „Potiomkin” pojawiał się za każdym razem, zajmując miejsca od czwartego do siódmego. Oprócz niego, w tej liście znajdował się zawsze tylko jeden film – „Zasady gry” Jeana Renoir’a. Zajął również trzecie miejsce na liście magazynu Empire „100 najlepszych filmów światowego kina”, sporządzonej w 2010 roku.
- W 1925 roku, po sprzedaży negatywu filmu do Niemiec i jego ponownym montażu przez reżysera Piela Jutziego, „Pancernik „Potiomkin”” wszedł na światowe ekrany w wersji różniącej się od zamierzeń autora: rozstrzelanie marynarzy zostało przeniesione z początku na koniec filmu. W późniejszym czasie film podlegał również cenzurze w ZSRR: usunięto niektóre kadry i napisy pośrednie, słowa Lwa Trockiego w prologu zastąpiono cytatem Włodzimierza Lenina. W 2005 roku, pod wspólnym kierownictwem Fundacji Deutsche Kinemathek, Gosfilmfond i Rosyjskiego Państwowego Archiwum Literatury i Sztuki, autorstwa wersja filmu została odrestaurowana.
- Siergiej Michajłowicz Eisenstein został postawiony w ścisłych ramach czasowych: film miał zostać ukończony do końca roku, mimo że scenariusz został zatwierdzony dopiero 4 czerwca. Obiektywnie oceniając sytuację, Siergiej Eisenstein podjął decyzję o rezygnacji z pierwotnego scenariusza i ograniczeniu się tylko do jednego z jego epizodów – buntu na pancerniku „Potiomkin”, który w rozbudowanym scenariuszu AgaDżanowej zajmował zaledwie kilka stron (41 kadrów). Siergiej Eisenstein wraz z Grigorijem Aleksandrowem gruntownie przerobili i rozbudowali scenariusz. Ponadto, w trakcie pracy do filmu wprowadzano epizody, które nie były przewidziane ani w scenariuszu AgaDżanowej, ani w zarysie scenariusza samego Eisensteina, jak na przykład scena sztormu, od której rozpoczyna się film. W rezultacie treść filmu okazała się bardzo odległa od pierwotnego scenariusza AgaDżanowej.
- Według relacji świadków, muzyka Majzela tak zachwyciła Eisensteina, że zaproponował kompozytorowi napisanie muzyki również do jego kolejnego filmu – „Październik”.
- Czerwona rewolucyjna flaga była ręcznie malowana na kliszy.
- Na jednym z okrętów eskadry Floty Czarnomorskiej widoczna jest trójwieżowa wieża głównej kalibru. W 1905 roku rosyjskie pancerniki z trójwieżowymi wieżami nie były jeszcze w projekcie, a na pancernikach znajdowały się dwuwieżowe wieże głównej kalibru.
- Zgodnie z pierwotnym scenariuszem, film miał przedstawić szereg epizodów związanych z rewolucją 1905 roku: wojnę rosyjsko-japońską, rzeź Ormian, wydarzenia rewolucyjne w Sankt Petersburgu, walki w Moskwie. Zdjęcia miały być realizowane w wielu miastach ZSRR.
- Film został po raz pierwszy zsynchronizowany w 1930 roku, następnie odrestaurowany i ponownie zsynchronizowany w 1950 roku (kompozytor Nikołaj Kriukow), a wreszcie w 1965 roku muzykę do filmu skomponował Dmitrij Szostakowicz.
- W scenie strzelaniny tłumu kobieta z dzieckiem pada zabita, nogami w stronę żołnierzy, a minutę później, kiedy zaczynają schodzić, leży już głową w ich stronę. Co więcej, kiedy zaczynają schodzić, zdąża lekko rozsunąć do tej pory rozsunięte nogi.
- Pierwszy pokaz filmu odbył się 21 grudnia 1925 roku podczas uroczystej sesji poświęconej rocznicy rewolucji 1905 roku w Wielkim Teatrze.
Auditions in India
Casting calls in USA
Castingi w Polsce
Кастинги в Україні
