Trzeci człowiek
Krótki opis
W latach powojennych Wiedeń został podzielony na cztery strefy okupacyjne. Jego centrum jest zarządzane wspólnie przez mocarstwa alianckie, a ulice tętnią handlem na czarnym rynku. Holly Martins, Amerykanin piszący tanie powieści westernowe, przybywa do miasta z nadzieją na znalezienie pracy u swojego starego przyjaciela, Harry’ego Lime’a. Na miejscu dowiaduje się jednak, że Lime zginął w wypadku samochodowym i zostanie pochowany jeszcze tego samego dnia. Major Calloway, brytyjski oficer, otwarcie mówi mu, że Lime był racketeerem, czego Martins nie chce zaakceptować. Zaczyna dopytywać o okoliczności śmierci, poznaje zrozpaczoną kochankę przyjaciela, Annę Schmidt i utwierdza się w przekonaniu, że Lime został zamordowany, a na miejscu zdarzenia obecny był tajemniczy trzeci świadek.
Film wyreżyserował Carol Reed na podstawie scenariusza napisanego przez Grahama Greene’a. Obraz powstał rok po filmie Stracone złudzenia i poprzedził w filmografii reżysera takie tytuły jak Trapez, Udręka i ekstaza oraz Oliver!. W rolach głównych wystąpili Joseph Cotten jako Martins, Alida Valli jako Anna, Trevor Howard jako Calloway oraz Orson Welles jako Harry Lime; w obsadzie znalazło się łącznie 27 aktorów. Producentami byli Alexander Korda, David O. Selznick oraz Carol Reed.
Produkcja spotkała się z dużym uznaniem: w serwisie IMDb uzyskała ocenę 8,1/10 na podstawie ponad 178 000 głosów, a w TMDB 7,9/10 z ponad dwóch tysięcy ocen. Ocena krytyków, wynosząca 9,4/10 na podstawie 93 recenzji, jest wyraźnie wyższa niż noty widzów. Światowe wpływy z biletów wyniosły około jednego miliona dolarów.
Co pozostało za kulisami
- Film został nakręcony na podstawie powieści Grehama Greena o tym samym tytule.
- Orson Welles odmówił kręcenia scen w tunelu kanalizacyjnym. W scenie, w której (rzekomo) bohater Welles’a chwyta się rękami za kratę kanalizacji, wystąpił sam reżyser, Carol Reed.
- Wells miał wybór – otrzymać stałą opłatę za zdjęcia lub procent od zysków. Wells wybrał stałą opłatę i ponieósł dużą stratę.
- W tradycyjnym wiedeńskim kinie „Burgkino”, na Ringstrasse, film „Trzeci człowiek” jest wciąż wyświetlany trzy razy w tygodniu: we wtorki, piątki i niedziele.
- Zdjęcia w Wiedniu odbywały się od 22 października do 11 grudnia 1948 roku.
- Aktorzy, noszący w filmie mundur wojskowy, w rzeczywistości nosili pstrokate kostiumy, aby jak najbardziej odróżniać się od prawdziwych żołnierzy. Różnica była niwelowana czarno-białą taśmą filmową.
- Pomimo brytyjskiego pochodzenia „Trzeci człowiek” należy do klasyków kina noir, a nawet został uznany przez Amerykański Instytut Filmowy za „jeden z najlepszych amerykańskich filmów detektywistycznych” w historii. Główny bohater wciela się w rolę prywatnego detektywa i w trakcie prowadzonego śledztwa nie tylko przekonuje się o względności powszechnie przyjętych poglądów i norm moralnych, ale także sam znajduje się w sytuacji, w której musi wybierać między uczuciami a obowiązkiem.
- W amerykańskiej dystrybucji z filmu wycięto 11 minut, w tym wstęp, w którym narrator (Carol Reed) wyjaśniał widzom, czym jest życie w okupowanym mieście i jakie jest zarabianie na czarnym rynku. Ten fragment został przywrócony przy wydaniu DVD.
- W Wiedniu istnieje obecnie kilka biur podróży oferujących turystom wycieczki „Szlakiem Trzeciego człowieka”. – Nie należy ich jednak mylić z jednostką wiedeńskiego magistratu odpowiedzialną za system kanalizacyjny miasta, której sloganem jest również „Szlakiem Trzeciego człowieka”.
- W 1999 roku Brytyjski Instytut Filmowy uznał „Trzeciego człowieka” za najlepszy brytyjski film wszech czasów.
- Anton Karas, autor i wykonawca głównego motywu muzycznego, zagrał go na cytre.
- Prototypem Harry'ego Lima w powieści Greena był Kim Philby, w tamtych czasach wciąż uczciwy agent Jej Królewskiej Mości i przełożony Grehama Greena. Imię samego Harry'ego Lima jest kalką z imienia Grehama Greena.
- Podczas kręcenia filmu kawiarnia „Mozart” – w której miała się odbyć spotkanie Martensa z baronem Kurzcem – odmówiła stania się planem filmowym, obawiając się strat, dlatego scenę spotkania nakręcono na pobliskim placu, po prostu rozstawiając tam stoły. Obecnie kawiarnia „Mozart” aktywnie reklamuje się jako jedno z miejsc związanych z „Trzecim człowiekiem”.
- W pierwotnym scenariuszu Greena narracja prowadzona jest przez brytyjskiego policjanta (major Callaway); film przedstawia te same wydarzenia z perspektywy Holly Martensa.
Auditions in India
Casting calls in USA
Castingi w Polsce
Кастинги в Україні
