Stanley Kubrik (Stanley Kubrick)

Stanley Kubrick (26 lipca 1928 – 7 marca 1999) był amerykańskim reżyserem filmowym, scenarzystą, producentem i fotografem, który przez większość ostatnich czterech dekad swojej kariery mieszkał w Anglii. Kubrick był znany z niezwykłej staranności w doborze tematów, powolnego tempa pracy, różnorodności gatunków, w których tworzył, technicznego perfekcjonizmu oraz skrytości w kwestiach dotyczących jego filmów i życia prywatnego. Zachowywał niemal całkowitą kontrolę artystyczną, tworząc filmy zgodnie z własnymi kaprysami i ramami czasowymi, korzystając przy tym z rzadkiego przywileju finansowego wsparcia wielkich studiów dla wszystkich swoich przedsięwzięć. Filmy Kubricka charakteryzują się formalnym stylem wizualnym i skrupulatną dbałością o szczegóły – w jego późniejszych dziełach często pojawiają się elementy surrealizmu i ekspresjonizmu, które odrzucają ustrukturyzowaną, linearną narrację. Jego filmy są wielokrotnie opisywane jako powolne i metodyczne, a często postrzega się je jako odzwierciedlenie jego obsesyjnej i perfekcjonistycznej natury. Powracającym motywem w jego twórczości jest nieludzka natura człowieka wobec drugiego człowieka. Choć często uważa się, że wyrażają one ironiczny pesymizm, niektórzy krytycy dostrzegają w nich ostrożny optymizm przy uważniejszej analizie.

Filmem, który po raz pierwszy zwrócił na niego uwagę wielu krytyków, była „Ścieżka chwały” (1957), pierwszy z trzech jego filmów o dehumanizujących skutkach wojny. Wiele z jego produkcji spotkało się początkowo z chłodnym przyjęciem, by lata później zostać uznanych za arcydzieła, które wywarły fundamentalny wpływ na wiele późniejszych pokoleń filmowców. Za szczególnie przełomowy uznano film „2001: Odyseja kosmiczna” (1968), ceniony za bycie jednym z najbardziej realistycznych naukowo i innowacyjnych wizualnie filmów science-fiction w historii, przy jednoczesnym zachowaniu enigmatycznej, nielinearnej fabuły. Dobrowolnie wycofał swój film „Mechaniczna pomarańcza” (1971) z dystrybucji w Anglii, po tym jak oskarżono go o inspirowanie zbrodni naśladowczych, co z kolei doprowadziło do gróźb pod adresem rodziny Kubricka. Jego filmy odnosiły duże sukcesy kasowe, choć „Barry Lyndon” (1975) wypadł słabo na rynku amerykańskim. Żyjący wówczas autorzy, Anthony Burgess i Stephen King, byli niezadowoleni z adaptacji ich powieści odpowiednio „Mechanicznej pomarańczy” i „Lśnienia” (1980), i obaj angażowali się w późniejsze ekranizacje swoich dzieł. Wszystkie filmy Kubricka od połowy lat 50. aż do jego śmierci, z wyjątkiem „Lśnienia”, zostały nominowane do Oscarów, Złotych Globów lub nagród BAFTA. Choć wielokrotnie był nominowany do Oscara jako scenarzysta i reżyser, jego jedyną osobistą wygraną była nagroda za efekty specjalne w „2001: Odyseji kosmicznej”.

Mimo że wszystkie jego filmy, poza dwoma pierwszymi, były adaptacjami powieści lub opowiadań, jego prace zostały opisane przez Jasona Ankeny'ego i innych jako „oryginalne i wizjonerskie”. Chociaż niektórzy krytycy, w szczególności Andrew Sarris i Pauline Kael, często deprecjonowali twórczość Kubricka, Ankeny opisuje go jako jednego z „najbardziej powszechnie uznanych i wpływowych reżyserów ery powojennej” o „pozycji unikalnej wśród filmowców jego czasów”.