Kto jest kim na planie filmowym

Na planie pracuje od dwudziestu do dwustu osób. Początkującemu aktorowi może się wydawać, że wszyscy są czymś zajęci i nikt nie czuje się za niego odpowiedzialny. W rzeczywistości struktura jest sztywna i każde Twoje pytanie ma konkretnego adresata. Wiedza o tym, do kogo podejść, oszczędza Twój czas, a ekipie – nerwy.

Główna zasada: łańcuch dowodzenia

Aktor nie udaje się bezpośrednio do reżysera, operatora czy producenta z pytaniami o sprawy bytowe. Wszystkie takie kwestie załatwia się przez drugiego reżysera (1st AD) lub jego asystentów. To nie jest zbędna hierarchia, ale sposób na zachowanie płynności pracy: gdybyś rozmawiał z reżyserem o tym, gdzie znaleźć wodę, cała ekipa by stała w miejscu.

Istnieje jeden wyjątek: pytania dotyczące roli i konkretnej sceny kierujemy do reżysera, ale w odpowiednim momencie, a nie podczas ustawiania świateł.

Grupa reżyserska

Reżyser. Odpowiada za wizję artystyczną. Pracuje z Tobą nad sceną, wyznacza zadania i daje wskazówki. Jest zajęty niemal cały czas: między dublami omawia kadr z operatorem. Można i należy podchodzić do niego z pytaniami o rolę, ale krótko i konkretnie.

Drugi reżyser (1st AD). Twój główny kontakt. Odpowiada za harmonogram, plan dnia (call sheet), kolejność ujęć i dyscyplinę na planie. To on mówi, kiedy pracujesz, kiedy masz przerwę i kiedy możesz opuścić plan. Wszystkie pytania organizacyjne i logistyczne kieruj do niego.

Asystent ds. aktorów. W dużych produkcjach (np. w serialach streamingowych czy wysokobudżetowych filmach w Warszawie, Łodzi czy Krakowie) jest to osobna osoba, która wita Cię na planie, odprowadza do charakteryzacji i pilnuje, abyś był w gotowości w odpowiednim momencie. Jeśli taka osoba jest obecna, współpracuj bezpośrednio z nią.

Script supervisor (skrypt). Dba o ciągłość (kontynuację): w której ręce była filiżanka, czy kołnierzyk jest zapięty, z której nogi wszedłeś do pokoju. Jeśli nie pamiętasz, jak wyglądało to w poprzednim dublu – pytaj skrypta. To jego praca i nie będzie zirytowany Twoim pytaniem.

Grupa operatorska

Operator obrazu (DoP). Odpowiada za obraz: światło, kompozycję i ruch kamery. Z aktorem zazwyczaj komunikuje się przez reżysera, choć czasem bezpośrednio – np. gdy musisz precyzyjnie trafić w kadr lub w ostrość.

Pierwszy asystent operatora (focus puller). Dba o to, byś był ostry. To on stawia markery (znaczniki) na podłodze i prosi, by ich nie gubić. Marker nie jest formalnością: jeden krok w bok może sprawić, że twarz wyjdzie z ostrości, a dubel będzie do wyrzucenia.

Oświetlacze. Ustawiają światło. Jeśli stoisz w złym miejscu, zauważą to pierwsi.

Dział artystyczny

Scenograf / Kierownik produkcji artystycznej. Odpowiada za wizualny świat projektu.

Kostiumolog i garderobiana. Kostiumy, przymiarki, stan ubrań. Do garderobianej zgłaszasz wszystko, co wiąże się z ubiorem: coś uwiera, pękło lub się zabrudziło. Nie wolno samodzielnie poprawiać stroju ani się przebierać – to niszczy ciągłość ujęcia.

Charakteryzator / Wizażysta. Makijaż, fryzura, utrzymanie wyglądu w trakcie zmiany. Zgłoś się do niego, jeśli makijaż się rozmazał lub spociłeś. Między dublami charakteryzator zazwyczaj sam do Ciebie podchodzi.

Rekwizytor. Odpowiada za wszystko, co trzymasz w rękach. Rekwizytów nie wolno wynosić, odkładać w przypadkowe miejsca ani brać bez pytania – każdy przedmiot ma swoje miejsce i określony stan.

Dźwięk

Reżyser dźwięku. Odpowiada za czystość nagrania. Od jego pracy zależy, czy nie będziesz musiał później dogrywać kwestii w studio (ADR).

Operator mikrofonu (boom operator). Trzyma mikrofon na wysięgniku nad kadrem. Jeśli prosi, byś mówił nieco głośniej lub nie odwracał się gwałtownie – wykonaj to polecenie dokładnie.

Mikroporty montuje się pod ubraniem i obowiązuje z nimi żelazna zasada: nie dotykać, nie szurać materiałem i koniecznie zdjąć przy wyjściu do toalety. Zapomniany, włączony mikroport w łazience to klasyka planowych anegdot, o których opowiada się latami.

Produkcja

Producent. Rzadko pojawia się bezpośrednio na planie. Odpowiada za budżet i terminy.

Producent liniowy i kierownik produkcji. Organizacja procesu, finanse, transport, lokalizacje. Do kierownika produkcji kieruje się pytania o wynagrodzenie, umowy (np. umowa o dzieło, umowa zlecenia) oraz kwestie podatkowe i ZUS – zazwyczaj jednak również za pośrednictwem drugiego reżysera.

Kto dowodzi podczas zdjęć

Kolejność komend jest niemal wszędzie taka sama:

1. „Cisza na planie” – wszyscy milkną, w tym osoby spoza kadru.
2. „Kamera” / „Motor” – kamera zostaje włączona.
3. „Kamera idzie” – potwierdzenie, że obraz jest rejestrowany.
4. „Dźwięk idzie” – potwierdzenie od reżysera dźwięku.
5. Klapka – synchronizacja obrazu i dźwięku.
6. „Akcja” – grasz.
7. „Stop” / „Cięcie” – koniec ujęcia. Do tego momentu nie wychodź z roli i nie opuszczaj sceny, nawet jeśli się pomyliłeś.

Prawo do powiedzenia „stop” ma reżyser. Aktor może przerwać grę samodzielnie tylko w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa.

Do kogo z jakim pytaniem

• Kiedy mnie nakręcą, kiedy mogę iść do domu – drugi reżyser.
• Co zrobiłem w poprzednim dublu – script supervisor.
• Kostium uwiera, coś się rozdarło – garderobiana.
• Makijaż spłynął – charakteryzator.
• Gdzie mam stanąć, gdzie jest marker – asystent operatora.
• Jak zagrać tę scenę – reżyser.
• Źle się czuję – natychmiast do drugiego reżysera.
• Wynagrodzenie i dokumenty – kierownik produkcji (przez drugiego reżysera).
• Gdzie jest catering i toaleta – asystenci produkcji.

Czego nie wolno robić

• Podchodzić do reżysera podczas ustawiania kadru.
• Przesuwać rekwizytów i mebli.
• Stawać na kablach i wchodzić za kamerę.
• Opuszczać planu bez powiadomienia drugiego reżysera.
• Nagrywać procesu zdjęciowego telefonem – w większości produkcji jest to zabronione zapisami w umowie (NDA).
• Komentować pracy innych członków ekipy.

W pigułce

• Wszystkie pytania organizacyjne kieruj do drugiego reżysera.
• O roli pytaj reżysera, o ciągłość – skrypta.
• Kostium, makijaż i rekwizyty zostaw specjalistom; niczego nie poprawiaj samodzielnie.
• Trzymaj się markerów na podłodze z aptekarską precyzją.
• Wychodź ze sceny dopiero po komendzie „stop”.

Projekty, które obecnie poszukują aktorów, znajdziesz w sekcji castingi.