Luis Buñuel (Luis Buñuel)

Luis Buñuel Portolés (hiszp. [ˈlwis βuˈɲwel poɾtoˈles]; 22 lutego 1900 – 29 lipca 1983) był hiszpańskim reżyserem filmowym, który tworzył we Francji, Meksyku i Hiszpanii. Przez wielu krytyków filmowych, historyków i reżyserów jest uznawany za jednego z najwybitniejszych i najbardziej wpływowych twórców kina wszech czasów. Dzieła Buñuela znane były z awangardowego surrealizmu, nasyconego jednocześnie komentarzem politycznym.

Często kojarzony z ruchem surrealistycznym lat 20., Buñuel tworzył filmy od lat 20. aż do lat 70. Współpracował z płodnym malarzem surrealistą Salvadorem Dalí, tworząc filmy „Pies andaluzyjski” (1929), nakręcony w erze kina niemego, oraz „Złoty wiek” (1930). Oba te dzieła uznaje się za narodziny surrealizmu filmowego. W latach 1947–1960 rozwijał swój warsztat reżyserski w Meksyku, tworząc osadzone w rzeczywistości i humanistyczne melodramaty, takie jak „Wielkie kasyno” (1947), „Zapomniani” (1950) i „On” (1953). To właśnie tam opanował fundamenty sztuki opowiadania historii.

Następnie Buñuel przeszedł do tworzenia artystycznych, niekonwencjonalnych, surrealistycznych i politycznie satyrycznych filmów. Zdobył uznanie dzięki moralnie złożonemu dramatowi artystycznemu „Viridiana” (1961), w którym krytykował dyktaturę Franco. Film ten zdobył Złotą Palmę na Festiwalu Filmowym w Cannes w 1961 roku. Później krytykował warunki polityczne i społeczne w filmach „Anioł zagłady” (1962) oraz „Dyskretny urok burżuazji” (1972), z których ten drugi zdobył Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego. Wyreżyserował również „Pamiętnik pokojówki” (1964) i „Piękna z dnia” (1967), a także swój ostatni film „Ten mroczny przedmiot pożądania” (1977), za który otrzymał nagrodę National Society of Film Critics dla najlepszego reżysera.

Buñuel zdobył pięć nagród na Festiwalu Filmowym w Cannes, dwie nagrody na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie oraz nagrodę BAFTA, a także dwie nominacje do Oscara. Otrzymał liczne wyróżnienia, w tym Narodową Nagrodę w dziedzinie Sztuki i Nauki za sztuki piękne w 1977 roku, nagrodę za wkład w rozwój kina na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Moskwie w 1979 roku oraz Złotego Lwa za całokształt twórczości w 1982 roku. W 1968 roku został raz nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Siedem filmów Buñuela znalazło się w rankingu 250 najlepszych filmów wszech czasów przeprowadzonym przez krytyków magazynu „Sight & Sound” w 2012 roku.