Marlon Brando (Marlon Brando)

Marlon Brando Jr. (3 kwietnia 1924 – 1 lipca 2004) był amerykańskim aktorem. Uznawany za jednego z najbardziej wpływowych aktorów XX wieku, w trakcie swojej sześcio dekadowej kariery otrzymał liczne wyróżnienia, w tym dwie nagrody Akademii, dwie Złote Globy oraz trzy nagrody Brytyjskiej Akademii Filmowej. Brando był również aktywistą wspierającym wiele spraw, w szczególności ruch na rzecz praw obywatelskich oraz różne ruchy rdzennych Amerykanów. Dzięki studiom u Stelli Adler w latach 40. przypisuje mu się rolę jednego z pierwszych aktorów, którzy przybliżyli szerokiej publiczności system Stanisławskiego oraz wynikającą z niego metodę aktorską.

Pierwsze uznanie i nominację do Oscara dla najlepszego aktora w roli głównej zdobył za powtórzenie roli Stanleya Kowalskiego w filmowej adaptacji sztuki Tennessee Williamsa „Pożądanie” z 1951 roku – roli, którą wcześniej z sukcesem zagrał na Broadwayu. Kolejne pochwały, a także pierwszego Oscara i Złoty Glob, otrzymał za kreację Terry'ego Malloya w filmie „Znad morza”, natomiast jego wcielenie w postać zbuntowanego przywódcy gangu motocyklowego, Johnny'ego Strablera w „Dzikim”, stało się trwałym obrazem w kulturze popularnej. Brando otrzymał nominacje do Oscara za role Emiliano Zapaty w „Viva Zapata!” (1952), Marka Antoniusza w adaptacji „Juliusza Cezara” Szekspira w reżyserii Josepha L. Mankiewicza z 1953 roku oraz majora lotnictwa Lloyda Gruvera w „Sayonara” (1957), opartej na powieści Jamesa A. Michenera z 1954 roku.

Lata 60. przyniosły komercyjny i krytyczny regres w karierze Brando. Wyreżyserował i zagrał główną rolę w kultowym westernie „Jednoookie Jacki”, który okazał się klapą krytyków i widzów, po czym nastąpiła seria zauważalnych porażek kasowych, poczynając od „Buntu na Bounty” (1962). Po dziesięciu latach słabszych wyników zgodził się na próbę ekranową do roli Vito Corleone w „Ojcu chrzestnym” Francisa Forda Coppoli (1972). Otrzymał tę rolę, a następnie zdobył swojego drugiego Oscara i Złotego Globa za kreację, którą krytycy uważają za jedną z jego najwybitniejszych. Odmówił jednak przyjęcia Oscara z powodu domniemanego złego traktowania i błędnego przedstawiania rdzennych Amerykanów przez Hollywood. „Ojciec chrzestny” stał się jednym z najbardziej dochodowych filmów wszech czasów, a wraz z nominowaną do Oscara rolą w „Ostatnim tangu w Paryżu” (1972), Brando powrócił do grona największych gwiazd kina.

Po przerwie na początku lat 70. Brando był w generalnie zadowolony z roli wysoko opłacanego aktora charakterystycznego w rolach drugoplanowych, takich jak Jor-El w „Supermanie” (1978), pułkownik Kurtz w „Apokalipsie teraz” (1979) czy Adam Steiffel w „Formule” (1980), zanim na dziewięć lat wycofał się z kina. Według Księgi Rekordów Guinnessa Brando otrzymał rekordowe wynagrodzenie w wysokości 3,7 miliona dolarów (16 milionów dolarów po uwzględnieniu inflacji) oraz 11,75% z całkowitych zysków za 13 dni pracy przy „Supermanie”.

Amerykański Instytut Filmowy sklasyfikował Brando jako czwartego najwybitniejszego aktora wśród mężczyzn, których debiut ekranowy miał miejsce w 1950 roku lub wcześniej. Był jednym z zaledwie sześciu aktorów wymienionych w 1999 roku przez magazyn „Time” na liście 100 najważniejszych osób stulecia. W tym zestawieniu „Time” wyznaczył również Brando mianem „Aktora Stulecia”.