Elia Kazan (Elia Kazan)

Elia Kazan (7 września 1909, Kayseri – 28 września 2003) był grecko-amerykańskim reżyserem i aktorem, opisywanym jako „jeden z najbardziej cenionych i wpływowych reżyserów w historii Broadwayu i Hollywood”. Był również producentem, scenarzystą i powieściopisarzem. Urodził się w Kayseri w Imperium Osmańskim w greckiej rodzinie; wyemigrowali oni do Nowego Jorku, gdy miał cztery lata. Po dwóch latach studiowania aktorstwa na Yale, przez osiem lat pracował zawodowo jako aktor, zanim został reżyserem teatralnym i filmowym. Kazan był współzałożycielem wpływowego Group Theater w 1932 roku oraz Actors Studio w 1947 roku, a wraz z Lee Strasbergiem wprowadził do amerykańskiego teatru i kina „metodę” (Method acting) jako nową formę autoekspresji i psychologicznego „realizmu”. Dzięki ośmioletniemu doświadczeniu aktorskiemu wnosił do pracy wrażliwość i zrozumienie procesu gry aktorskiej, przez co w późniejszym czasie był uważany za idealnego „reżysera aktorskiego”. Sam wystąpił tylko w kilku filmach, m.in. w „Mieście do zdobycia” (1940) u boku Jamesa Cagney’a.

W ujęciu ogólnym Kazan wpłynął na kino lat 50. i 60. poprzez serię prowokacyjnych, zaangażowanych społecznie tematów oraz sposób prowadzenia aktorów. Co więcej, jego osobisty styl filmowy – wykorzystujący autentyczne lokacje zamiast dekoracji, nieznanych twarzy zamiast gwiazd oraz realizm zamiast wygodnych gatunków – okazał się inspirujący dla całego pokolenia niezależnych filmowców w latach 60. Autor filmowy Ian Freer konkluduje, że „choć jego osiągnięcia są skażone kontrowersjami politycznymi, dług, jaki Hollywood – i aktorzy na całym świecie – zaciągnęli u niego, jest ogromny”. W 2010 roku Martin Scorsese współreżyserował film dokumentalny „List do Elii” jako osobisty hołd dla Kazana, którego uznaje za inspirację do zostania filmowcem.