Dyktator
Krótki opis
Charlie Chaplin napisał scenariusz, wyprodukował, wyreżyserował i zagrał główną rolę w tej komedii z 1940 roku, której akcja toczy się w fikcyjnym państwie Tomanii. Artysta wcielił się w dwie postaci: bezwzględnego dyktatora kraju, Adenoida Hynkela, oraz żydowskiego fryzjera, który jest jego fizycznym sobowtórem. Fryzjer, który stracił pamięć w wyniku katastrofy lotniczej podczas I wojny światowej, mieszka w getcie i cieszy się opieką dowódcy Schultza, którego życie niegdyś uratował. Podczas gdy Hynkel dąży do przejęcia pełnej władzy i prześladuje ludność żydowską, uderzające podobieństwo obu mężczyzn prowadzi do pomyłki, w wyniku której fryzjer zostaje wciągnięty w wydarzenia całkowicie wymykające się jego kontroli.
Film był pierwszym pełnometrażowym dźwiękowym obrazem Chaplina, osiemnastym z dwudziestu dwóch wyreżyserowanych przez niego filmów i pierwszym po produkcji Dzisiejsze czasy. W obsadzie znaleźli się Paulette Goddard jako Hannah oraz Jack Oakie w roli Benzino Napaloni, dyktatora sąsiedniej Bacterii, a także Reginald Gardiner, Henry Daniell i Billy Gilbert.
Produkcja kosztowała około 2 milionów USD i zarobiła w światowe box office w przybliżeniu 5 milionów USD. Widzowie oceniają film bardzo wysoko: na IMDb otrzymał on notę 8,4/10 przy około 259 000 głosów, a na TMDB 8,3/10 przy znacznie mniejszej liczbie głosujących. Jeszcze bardziej entuzjastyczni są krytycy, którzy w 52 recenzjach wystawili mu średnią ocenę 9/10.
Co pozostało za kulisami
- Hinkel, aby podkreślić swoją wyższość, próbuje usiąść wyżej niż Benzinio Napaloni. Następnie rywalizują w zakładzie fryzjerskim – kto wyżej usiądzie w podnoszącym się fotelu. Pomysł sceny pojawił się podczas spotkania Chaplina z królem Belgii, który również celowo siadał na krześle z wyższymi nogami niż Chaplin.
- Żydowska publiczność była poruszona wizerunkiem żydowskich postaci, ich lojalnością wobec obowiązku, co było tabu w ówczesnym Hollywood. W swojej autobiografii, opublikowanej w 1964 roku, Chaplin pisze: „Oczywiście, gdybym wtedy wiedział o prawdziwych okropnościach niemieckich obozów koncentracyjnych, nie mógłbym zrobić „Dyktatora”, nie mógłbym śmiać się z nazistami, z ich potworną manią unicestwienia”.
- We Francji premiera filmu odbyła się w kwietniu 1945 roku, po wyzwoleniu Paryża.
- Powstawanie filmu zbiegło się z narastającym międzynarodowym napięciem. Krążyły pogłoski, że ten film, jak i niektóre inne antyfaszystowskie filmy, nie wejdzie do dystrybucji, aby nie zaszkodzić neutralnym stosunkom między USA a Niemcami. Jednak tego nie nastąpiło, ponieważ Chaplin był finansowo i twórczo niezależny od innych studiów. Ponadto odmowa wypuszczenia filmu w dystrybucję doprowadziłaby do bankructwa Chaplina, ponieważ zainwestował w niego półtora miliona dolarów.
- Film był wyświetlany w Londynie podczas bitwy o Anglię i, jak donoszono, przyczynił się do podniesienia morale.
- Kiedy później dziennikarze pytali Chaplina o stworzenie filmu o tak delikatnej fabule, Chaplin odpowiadał: „Podczas tworzenia filmu zacząłem otrzymywać niepokojące listy z „United Artists”… jednak byłem zdeterminowany, aby dokończyć ten film, ponieważ Hitler musiał zostać wyśmiany”.
- Zdjęcia rozpoczęły się we wrześniu 1939 roku, tydzień po rozpoczęciu II wojny światowej. Film był kręcony głównie w studiach Chaplina „Chaplin Studios” i w okolicach Los Angeles. Po sześciu miesiącach, w momencie zakończenia zdjęć, Francja została już zajęta przez nazistów. Przemówienie na końcu filmu zostało wprowadzone do scenariusza już podczas kręcenia, zostało napisane przez Chaplina pod wrażeniem wydarzeń w Europie.
- Zgodnie z wspomnieniami marszałka Mierieckowa, podczas Wielkiej Wojny Ojczyźnianej film został zaproponowany do dystrybucji w ZSRR, ale po zamkniętym projekcie dla członków rządu Stalin dał niską ocenę artystycznym walorom filmu.
- „Wielki dyktator” był ostatnim filmem Chaplina, w którym pojawił się wizerunek Włóczęgi.
- Film został dobrze przyjęty po premierze i był popularny wśród amerykańskiej publiczności. Reakcje krytyków były mieszane, wielu krytykowało przemówienie na końcu filmu. Wielu uważało również, że wizerunek szturmowców z filmu był nieodpowiedni.
- Imiona współpracowników Hinkela przypominają imiona współpracowników Hitlera. Garbich (które brzmi podobnie do ang. garbage – śmieci), prawa ręka Hinkela, przypomina Josepha Goebbelsa, marszałek Herring był wyraźnie skopiowany z szefa Luftwaffe Hermanna Göringa. Nie ma również wątpliwości, że Benzinio Napaloni był parodią Benito Mussoliniego.
- Pomysł na film narodził się z powodu podobieństwa „włóczęgi” (bohatera Chaplina w wielu filmach) i Hitlera, przede wszystkim z powodu wąsów. Istniały również inne punkty wspólne między Chaplinem a Hitlerem: obaj urodzili się w kwietniu 1889 roku (Chaplin był starszy od Hitlera o cztery dni) i wychowywali się w biedzie. Chaplin martwił się również rosnącymi prześladowaniami Żydów w Europie w latach trzydziestych, o czym dowiadywał się bezpośrednio od swoich europejskich przyjaciół i kolegów Żydów. Chaplin pracował nad scenariuszem w latach 1938 i 1939.
- Według dokumentalnego filmu „Włóczęga i dyktator” (2002), film został wysłany Hitlerowi, a Hitler sam go obejrzał (ten fakt potwierdzają świadkowie). Chaplin, słysząc, że Hitler obejrzał film, powiedział: „Oddałbym wszystko, żeby dowiedzieć się, co o nim myśli”.
- Film kończy się sceną, w której fryzjer, mylony z dyktatorem, czyta przemówienie na wiecu w sprawie zajęcia przez Tomanię Osterszychu (wyraźne nawiązanie do Anschlussu Austrii przez Niemcy 12 marca 1938 roku). To przemówienie jest często interpretowane przez krytyków jako wyraz własnych poglądów Chaplina. Często to kontrowersyjne przemówienie, pełne motywów politycznych, jest uważane za jedną z przyczyn wygnania Chaplina z USA w epoce makkartyzmu.
- Ten film był pierwszym w pełni dźwiękowym filmem Chaplina (choć era kina niemego zakończyła się już w latach dwudziestych), pomógł mu również pozbyć się oskarżeń o luddyzm, które postawiono mu po premierze niemego filmu „Czasy Nowoczesne” w 1936 roku.
Auditions in India
Casting calls in USA
Castingi w Polsce
Кастинги в Україні
