Wyrok w Norymberdze
Krótki opis
Wyrok w Norymberdze to dramat sądowy osadzony w powojennych Niemczech. Amerykański sędzia, Dan Haywood, przewodniczy procesowi czterech niemieckich prawników, którzy służyli w ramach reżimu nazistowskiego. Oskarżeni zostali o zbrodnie przeciwko ludzkości za ich rolę w egzekwowaniu praw III Rzeszy, co rodzi trudne pytania o indywidualną odpowiedzialność oraz współudział w ramach systemu prawnego. W miarę rozwoju procesu Haywood musi ważyć dowody w kontekście narastającej zimnej wojny, która wywiera presję na wydanie wyroku, który nie zrazi do siebie niemieckiej ludności. Film ukazuje również osobiste zmagania osób związanych z procesem, w tym głównego oskarżonego Ernsta Janninga, jego obrońcę Hansa Rolfe oraz świadków wezwanych na rozprawę.
Reżyserem filmu jest Stanley Kramer; w jego filmografii obraz ten nastąpił po produkcji Kto sieje wiatr, a po nim powstał Ten szalony, szalony świat. Scenariusz napisała Abby Mann, a producentami byli Stanley Kramer i Philip Langner. W rolę Haywooda wcielił się Spencer Tracy, a towarzyszą mu Richard Widmark, Maximilian Schell, Burt Lancaster, Marlene Dietrich oraz Judy Garland; w napisach końcowych wymieniono 56 aktorów.
Film, który miał premierę w grudniu 1961 roku, powstał przy budżecie 3 milionów dolarów i zarobił 10 milionów dolarów w światowym box office. W serwisie IMDb uzyskał ocenę 8,3 na podstawie ponad 82 000 głosów, natomiast w TMDB oceniono go na 8/10 przy 990 głosach. Ocena krytyków filmowych wynosi 7,9 na podstawie 26 recenzji, co jest wynikiem zbliżonym do ocen widzów.
Co pozostało za kulisami
- Roli adwokata Hansa Rolfa chciał zagrać Marlon Brando (1924-2004). Aktor nawet zwrócił się z prośbą o zatwierdzenie go na tę rolę do reżysera Stanleya Kramera (1913-2001), co było zupełnie nietypowe dla Brando. Kramerowi i autorowi scenariusza Abby Mannowi schlewiło, że o rolę ubiega się aktor takiego kalibru, jednak obaj byli pod wrażeniem gry w tej roli Maximiliana Schella (1930-2014) w projekcie na ten sam temat z 1959 roku. Rolfa ostatecznie zagrał stosunkowo mało znany w tamtym czasie Schell i otrzymał za nią Oscara w kategorii „Najlepsza męska rola”.
- W momencie zakończenia zdjęć wszyscy skazani zbrodniarze nazistowscy przetrzymywani w amerykańskiej strefie okupacyjnej Niemiec zostali już zwolnieni.
- Zawsze przywiązująca dużą wagę do swojego wyglądu, Marlene Dietrich (1901-1992) przeszła przed zdjęciami operację plastyczną (nie pierwszą w swoim życiu). Wynik zdjęć z „nową twarzą” ją głęboko rozczarował.
- Piosenka, o której Frau Berthold opowiada starszemu sędziemu Haywoodowi, to „Lili Marleen”. W czasie II wojny światowej była bardzo popularna zarówno wśród niemieckich żołnierzy, jak i sprzeciwiających im się armii aliantów. W latach 40. i 50. XX wieku piosenkę tę nagrała również Marlene Dietrich, odtwórczyni roli Frau Berthold.
- Niektóre epizody w sali sądowej obejmują demonstrację filmów dokumentujących okrucieństwa popełnione w obozach koncentracyjnych.
- Marlene Dietrich miała duże trudności z odegraniem sceny dialogu z sędzią Heywoodem, w której jej bohaterka twierdzi, że zwykli Niemcy nie mieli pojęcia o okrucieństwach popełnianych przez nazistów podczas wojny. Podczas wojny Dietrich była po stronie aliantów i zajmowała antyniemiecką pozycję. Stwierdzenie jej bohaterki, Frau Bertholt, wydało się jej tak obłudne i odrażające, że aktorka nie potrafiła przekonująco go wypowiedzieć. Udało jej się to dopiero po rozmowie ze Spencerem Tracym. Wnuk aktorki później opowiadał, że po zagraniu w tej scenie Dietrich czuła się źle. Pewnego razu córka aktorki, Maria Riva, poradziła jej: „wciel się w swoją matkę”. Dietrich posłuchała tej rady. Jej Frau Bertholt jest ekranowym ucieleśnieniem matki Marlene Dietrich.
- Film został nakręcony w Norymberdze, w Niemczech.
- Od premiery jej poprzedniego musicalu „Narodziny gwiazdy” (George Cukor, 1954), Judy Garland (1922-1969) przybrała na wadze. Aktorka zamierzała schudnąć, ale reżyser Stanley Kramer zniechęcił ją do tego pomysłu.
- Aby ożywić monotonne sceny w sali sądowej, Stanley Kramer spróbował nagrywać z ruchomą kamerą. W jednej scenie, na przykład, postanowił okrążyć Richarda Widmarka (1914-2008) kamerą, podczas gdy jego bohater wygłaszał przemówienie. Zajęło to dużo czasu, ponieważ personel musiał zostać wytrenowany w przemieszczaniu sprzętu filmowego i przewodów wokół aktora.
- Pomimo poważnych problemów spowodowanych nadmiernym zamiłowaniem do alkoholu, Spencer Tracy udał się na długie zdjęcia do Niemiec, a następnie pracował niestrudzenie w hollywoodzkim studiu. Uważa się, że Katherine Hepburn (1907-2003) stale się nim opiekowała, a ich kreatywny i romantyczny związek trwał 26 lat aż do jego śmierci. Tracy najbardziej bał się zapomnieć swoje repliki. Reżyser ułożył harmonogram zdjęć tak, aby Tracy nie zdążył się zmęczyć. W kontrakcie Tracy'ego znajdował się nawet punkt, zgodnie z którym jego dzień zdjęciowy kończył się dokładnie o godzinie 17:00.
- Marlene Dietrich przywiązywała wagę do każdego szczegółu. Zażądała na przykład, aby wszystkie jej stroje do roli uszył projektant Jean Louis (1907-1997). Na jej żądanie portret męża jej bohaterki został również przemalowany. Każdego ranka przychodziła na plan filmowy i natychmiast zaczynała wydawać polecenia dotyczące ustawienia światła i rozmieszczenia kamer.
- Stanley Kramer marzył o nakręceniu filmu w tej samej sali posiedzeń, w której odbył się proces norymberski, ale odmówiono mu tego, ponieważ nadal odbywały się tam rozprawy sądowe. Na planie zbudowano kopię sali posiedzeń, nieco mniejszą – dla wygody kręcenia.
- W prawdziwej sali posiedzeń odległość między miejscem, w którym siedział prokurator, a miejscem do składania zeznań wynosiła 12 metrów, ale w sali zbudowanej na potrzeby filmu została skrócona do 8 metrów. Aby aktorzy siedzący w oddali pozostawali w ostrości, musiano na nich skierować wiele reflektorów, przez co aktorzy mocno się pocili.
- Finałową przemowę Spencera Tracy'ego (1900-1967) trwającą 11 minut nakręcono za pierwszym podejściem.
Auditions in India
Casting calls in USA
Castingi w Polsce
Кастинги в Україні
