Towarzysze broni
Krótki opis
Podczas I wojny światowej dwóch francuskich oficerów zostaje zestrzelonych i wziętych do niewoli w Niemczech. Kapitan de Boëldieu wywodzi się z arystokracji, natomiast porucznik Maréchal pochodzi z klasy robotniczej. Więzieni w obozie wraz z innymi francuskimi jeńcami o różnej randze i pochodzeniu, dzielą się skromnymi zasobami i organizują czas, śledząc jednocześnie wiadomości z frontu. Pracują nad tunelem, który ma umożliwić im ucieczkę, jednak zanim plan zostanie zrealizowany, zostają przeniesieni w inne miejsce. Ich nowym więzieniem jest forteca dowodzona przez niemieckiego oficera von Rauffensteina – tego samego człowieka, który zestrzelił ich samolot. Traktuje on pojmanych oficerów z szacunkiem, a między nim a arystokratą de Boëldieu nawiązuje się więź, którą coraz trudniej pogodzić z poczuciem obowiązku.
Jean Renoir wyreżyserował film i współtworzył scenariusz wraz z Charlesem Spaakiem. Jest to najwcześniejszy z pięciu wymienionych tutaj tytułów w reżyserii Renoira, poprzedzający takie dzieła jak Zasada gry, Południowiec, Złota Karoca i French Cancan. W rolach głównych wystąpili Jean Gabin jako Maréchal, Pierre Fresnay jako de Boëldieu oraz Erich von Stroheim jako von Rauffenstein; wśród 24 osób w obsadzie znaleźli się również Dita Parlo, Julien Carette i Georges Péclet. Producentami byli Albert Pinkovitch i Frank Rollmer.
Film spotkał się z ogromnym uznaniem krytyków, którzy w 74 recenzjach ocenili go na 9,7/10, a także widzów – na IMDb otrzymał ocenę 8,1/10 przy około 41 000 głosów, natomiast na TMDB 7,9/10 przy 804 głosach. Ocena krytyków jest zauważalnie wyższa niż noty widzów, choć wszystkie trzy zestawienia świadczą o szerokim uznaniu dla tego francuskiego dramatu wojennego.
Co pozostało za kulisami
- Przez wiele lat wierzono, że oryginalny negatyw zaginął w 1942 roku podczas nalotu aliantów. Kopie filmu zostały odnalezione w 1958 roku, a w latach 60. film ponownie trafił na ekrany. Później okazało się, że negatyw został odesłany z powrotem do Berlina w celu przechowywania w Reichsfilmarchiv. W 1945 roku, podczas okupacji Berlina, Reichsfilmarchiv znalazł się w strefie kontrolowanej przez Rosjan i został wysłany do Moskwy do Gosfilmophonda. Negatyw powrócił do Francji w latach 60., ale przez ponad 30 lat leżał nie rozpoznany w magazynach Cinémathèque de Toulouse, ponieważ nikt nie podejrzewał, że został zachowany. Na początku lat 90., kiedy rozpoczęto przenoszenie Cinémathèque do Archives Françaises du Film, negatyw został w końcu zidentyfikowany. Film, odrestaurowany przez Rialto Pictures, trafił na ekrany w sierpniu 1999 roku.
- Film został zakazany w Niemczech przez ministra propagandy nazistowskiej Josepha Goebbelsa, który nazwał go „kinematograficznym wrogiem nr 1” i wezwał swojego włoskiego odpowiednika do zrobienia tego samego.
- Przez wiele lat sądzono, że oryginalny negatyw zaginął w 1942 roku podczas nalotu aliantów. Później okazało się, że negatyw został odesłany z powrotem do Berlina w celu przechowywania w Reichsfilmarchiv. W 1945 roku, podczas okupacji Berlina, Reichsfilmarchiv znalazł się w strefie kontrolowanej przez Rosjan i został wysłany do Moskwy do Gosfilmfond. Negatyw powrócił do Francji w latach 60., ale przez ponad 30 lat leżał nie rozpoznany w magazynach Tuluskiej Kinoteki, ponieważ nikt nie podejrzewał, że przetrwał. Na początku lat 90., wraz z rozpoczęciem przenoszenia kinoteki do Francuskiego Archiwum Filmowego, negatyw został wreszcie zidentyfikowany. Film, odrestaurowany na jego podstawie przez Rialto Pictures, trafił na ekrany w sierpniu 1999 roku.
- Film otrzymał nominację do Oscara w kategorii „Najlepszy film roku”, mimo że nagroda ta przyznawana była tylko filmom w języku angielskim, a „Wielka iluzja” została nakręcona w języku francuskim.
- Pomimo sukcesu wśród widzów, jury Weneckiego Festiwalu Filmowego w 1937 roku nie zdecydowało się przyznać filmowi Grand Prix (choć, według niektórych doniesień, film spodobał się Mussolinemu) i wymyśliło dla niego specjalną pocieszycieńską nagrodę – za najlepszą obsadę aktorską.
- Jak zeznawał sam Renoir, przez trzy lata bezskutecznie szukał wsparcia dla swojego projektu i ostatecznie musiał przedstawić „Wielką iluzję” jako film przygodowy o ucieczce z niewoli. Jednak nawet ci sponsorzy, których Renoirowi udało się znaleźć, nie wierzyli w sukces filmu, co wpłynęło na jego finansowanie.
- Rola Raoufena pierwotnie była przeznaczona dla aktora teatralnego i reżysera Louisa Jouveta, ale ze względu na inne zobowiązania Jouvet został zmuszony do rezygnacji. W rezultacie Renoir zaprosił swojego ulubionego reżysera, Ericha von Stroheima, który pod koniec 1936 roku znalazł się we Francji z powodu braku zatrudnienia w Hollywood.
Podobne filmy
Auditions in India
Casting calls in USA
Castingi w Polsce
Кастинги в Україні
