Eurypides (Euripides)

Eurypides (ok. 480 – ok. 406 p.n.e.) był greckim tragediopisarzem, działającym w starożytnych Atenach. Razem z Ajschylusem i Sofoklesem, jest jednym z trzech starożytnych greckich tragediopisarzy, po których zachowały się w całości dramaty. Niektórzy starożytni uczeni przypisywali mu dziewięćdziesiąt pięć utworów, jednak Suda podaje, że było ich co najwyżej dziewięćdziesiąt dwa. Z tej liczby, osiemnaście lub dziewiętnaście zachowało się mniej więcej w całości (Rhesus budzi wątpliwości). Istnieje wiele fragmentów (niektóre obszerne) większości jego pozostałych dramatów. Więcej jego utworów przetrwało w niezmienionej formie niż dramatów Ajschylusa i Sofoklesa razem wziętych, częściowo dlatego, że jego popularność rosła wraz ze spadkiem popularności ich twórczości – stał się, w okresie hellenistycznym, filarem starożytnej edukacji literackiej, obok Homera, Demostenesa i Menandra.

Eurypidesa utożsamia się z innowacjami teatralnymi, które wywarły głęboki wpływ na dramat aż do czasów współczesnych, zwłaszcza w przedstawianiu tradycyjnych, mitycznych bohaterów jako zwykłych ludzi w niezwykłych okolicznościach. To nowe podejście doprowadziło go do zapoczątkowania rozwiązań, które późniejsi pisarze adaptowali do komedii, z których część jest charakterystyczna dla romansu. Stał się również „najbardziej tragicznym z poetów”[nota przypisu 1], koncentrując się na wewnętrznym życiu i motywacjach swoich postaci w sposób wcześniej nieznany. Był „twórcą... tej klatki, którą jest teatr Szekspirowskiego Otella, Fedry Racine’a, Ibsena i Strindberga”, w której „uwięzieni mężczyźni i kobiety niszczą się nawzajem intensywnością swoich miłości i nienawiści”. Był jednak również literackim przodkiem dramaturgów komediowych tak różnorodnych jak Menander i George Bernard Shaw.

Znany wśród pisarzy starożytnych Aten ze swojej niezrównanej empatii wobec wszystkich ofiar społeczeństwa, w tym kobiet, niewolników czy obcych, jego współcześnicy kojarzyli go z Sokratesem jako liderem dekadenckiego intelektualizmu. Obaj byli często wyszydzani przez poetów komicznych, takich jak Arystofanes. Sokrates ostatecznie został postawiony przed sądem i stracony jako wywrotowy wpływ. Starożytne biografie głoszą, że Eurypides wybrał dobrowolne wygnanie w podeszłym wieku, umierając w Macedonii, ale najnowsze badania podważają wiarygodność tych źródeł.