Andriej Konczałowski (Andrei Konchalovsky)

Andriej Siergiejewicz Michalkow-Konczałowskij (ros. Андре́й Серге́евич Михалко́в-Кончало́вский; ur. 20 sierpnia 1937 r. w Moskwie) to rosyjski reżyser, scenarzysta, aktor, producent oraz reżyser teatralny i telewizyjny, który tworzy w Rosji i USA. Jego ojcem był pisarz Siergiej Michalkow (ur. 1913), a bratem Nikita Michalkow (ur. 1945), który również jest znanym rosyjskim filmowcem. Na początku swojej kariery Andriej Konczałowskij często współpracował z Andriejem Tarkowskim (ur. 1932). Jego twórczość została uhonorowana licznymi wyróżnieniami, w tym nagrodą Grand Prix Specjalną Jury w Cannes, nagrodą FIPRESCI, dwoma Srebrnymi Lwami, trzema nagrodami Złotego Orła oraz nagrodą Primetime Emmy.

Przez dziesięć lat studiował w Konserwatorium Moskiewskim, przygotowując się do kariery pianisty. Jednak w 1960 roku poznał Andrieja Tarkowskiego i współtworzył scenariusz do jego filmu „Andriej Rublow” (1966). Jego pierwszy pełnometrażowy film fabularny, „Pierwszy nauczyciel” (1964), został pozytywnie przyjęty w Związku Radzieckim i wyświetlony na wielu zagranicznych festiwalach filmowych. Drugi film, „Opowieść o Asi Kliaczinej” (1967), został ocenzurowany przez radzieckie władze. Kiedy wydano go dwadzieścia lat później, uznano go za arcydzieło. Następnie Konczałowskij nakręcił adaptacje „Gniazda szlacheckiego” Iwana Turgieniewa (1969) oraz „Wujka Wani” Czechowa (1970), z Innokentim Smoktunowskim w roli głównej. Jego epopeja „Siberiade”, wydana w 1979 roku, została dobrze przyjęta w Cannes, co umożliwiło mu przeprowadzkę do Stanów Zjednoczonych w 1980 roku.

Do jego najpopularniejszych hollywoodzkich produkcji należą „Kochankowie Marii” (1984), „Pociąg w ogniu” (1985), oparty na scenariuszu japońskiego reżysera Akiry Kurosawy, oraz „Tango i Cash” (1989) z Sylvestrem Stallone i Kurtem Russellem w rolach głównych. W latach 90. Konczałowskij powrócił do Rosji, choć sporadycznie realizował filmy historyczne dla amerykańskiej telewizji, takie jak adaptacja „Odysei” (1997) oraz nagradzany remake „Lwa w zimie” (2003).

Pełnometrażowy film Konczałowskiego „Dom wariatów” (2003), w którym Bryan Adams występuje w epizodycznej roli samego siebie, a akcja toczy się w czeczeńskim szpitalu psychiatrycznym podczas wojny, przyniósł mu Srebrnego Lwa na Festiwalu Filmowym w Wenecji. W 2010 roku Konczałowskij wydał projekt, który był jego wieloletnią pasją – „Dziadka do orzechów 3D”, musicalową adaptację baletu Piotra Iljicza Czajkowskiego. Film ten łączył grę aktorską z animacją 3D, a w rolach głównych wystąpili Elle Fanning, John Turturro, Nathan Lane i Richard E. Grant. Ścieżkę dźwiękową stanowiła muzyka z baletu z dodatkowymi tekstami autorstwa Tima Rice'a. W 2012 roku Konczałowskij napisał, wyreżyserował i wyprodukował film „Bitwa o Ukrainę”, który stanowił pogłębioną analizę tego, jak Ukraina do dziś stara się wyrwać z uścisku swojego dawnego „starszego brata”. Jego film „Białe noce listonosza” zdobył Srebrnego Lwa na 71. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji. Scenariusz oparty jest na prawdziwej historii Aleksieja Tryaptisyna, listonosza z odległej rosyjskiej wioski nad jeziorem Kenozero. W 2016 roku wyreżyserowany przez niego „Raj” zdobył Srebrnego Lwa na 73. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji i został wybrany jako rosyjska reprezentacja w kategorii Najlepszy Film Obcojęzyczny na 89. ceremonii wręczenia Oscarów. W 2020 roku, na 77. festiwalu w Wenecji, jego film „Drodzy Towarzysze” otrzymał specjalną nagrodę jury.