Roman Balayan

Roman Gurgenovich Balayan (arm. Ռոման Գուրգենի Բալայան, ros. Рома́н Гурге́нович Балая́н; ur. 15 kwietnia 1941 r. w Nerkin Horatagh, w Górskim Karbachu, ZSRR) to ukraińsko-ormiański reżyser filmowy. W 1997 roku Balayan został odznaczony tytułem Zasłużonego Artysty Ukrainy.

W latach 1959–1961 Balayan pracował jako aktor w teatrze w Stepanakercie (w regionie Górskiego Karabachu). Studiował reżyserię w Erewańskim Państwowym Instytucie Teatru i Kinematografii oraz reżyserię filmową w Narodowym Uniwersytecie Teatru, Kina i Telewizji im. I. K. Karpenki-Kary w Kijowie, który ukończył w 1969 roku. Od 1970 roku pracuje w studiach filmowych im. Aleksandra Dowżenki w Kijowie.

Balayan określa siebie mianem ucznia Siergieja Parajanowa. Był nominowany do wielu międzynarodowych nagród, z których kilka zdobył.

Jest znany przede wszystkim z adaptacji literackich; wśród autorów, których dzieła Balayan przeniósł na ekran, znajdują się Anton Czechow („Kasztanka”, 1975; „Pocałunek”, 1983, TV), Iwan Turgieniew („Samotny wilk”, 1977; „Pierwsza miłość”, 1995) oraz Mikołaj Leskow („Makbet mceński”, 1989).

Jednym z jego najsłynniejszych dzieł jest film „Loty w snach i rzeczywistości” (1982) – dramat o depresji i kryzysie wieku średniego. Oleg Jankowski wcielił się w rolę czterdziestoletniego twórcy, który czuje się wyobcowany w społeczeństwie. W czasie premiery widzowie o orientacji politycznej odebrali film jako krytykę breżniewskiej „stagnacji”.

Jego film z 1986 roku „Strzeż mnie, mój talizmanie” znalazł się w konkursie głównym 43. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Wenecji i zdobył Złoty Tulipan na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Stambule w 1987 roku. Film „Samotny wilk” z 1977 roku został zaprezentowany na 28. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie, natomiast „Ptaki raju” z 2008 roku pokazano na 30. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Moskwie. W 2018 roku ogłosił, że swój kolejny film może nakręcić w języku ukraińskim.