Ivan Mosjoukine

Iwan Iljicz Mozżuchin, występujący zazwyczaj pod francuską transliteracją Ivan Mosjoukine, był rosyjskim aktorem kina niemego, pisarzem i reżyserem.

Urodzony w Kondolu, w guberni saratowskiej Imperium Rosyjskiego (obecnie obwód penzański w Rosji), Iwan Mozżuchin był najmłodszym z czterech braci. Jego matka, Rachel Iwanowna Mozżuchina (z domu Lastoczkina), była córką prawosławnego księdza, natomiast ojciec, Ilja Iwanowicz Mozżuchin, pochodził z chłopstwa i służył jako zarządca majątku szlacheckiej rodziny Obołenskich. Podczas gdy trzej starsi bracia ukończyli seminarium, Iwan został wysłany do gimnazjum męskiego w Penzie, a później studiował prawo na Uniwersytecie Moskiewskim. W 1910 roku porzucił życie akademickie, aby dołączyć do kijowskiej trupy wędrownych aktorów, z którą koncertował przez rok, zdobywając doświadczenie i sławę dzięki dynamicznej prezencji scenicznej. Po powrocie do Moskwy rozpoczął karierę ekranową w 1911 roku, występując w adaptacji „Sonaty Krejzlerowskiej” Tołstoja. Najtrwalszym wkładem Mosjoukine'a w teoretyczną koncepcję filmu jako obrazu jest dziedzictwo jego własnej twarzy w powtarzających się reprezentacjach iluzyjnych reakcji, widocznych w eksperymencie z montażem psychologicznym Lwa Kuleszowa, który zademonstrował tzw. efekt Kuleszowa. W 1918 roku, w pierwszym pełnym roku rewolucji rosyjskiej, Kuleszow stworzył swoją rewolucyjną ilustrację zastosowania zasad montażu filmowego, wykorzystując materiały z jednego z filmów Mosjoukine'a z ery carskiej, które pozostały na miejscu, gdy aktor wraz z całą swoją firmą produkcyjną wyjechał w 1917 roku do relatywnie bezpiecznego Krymu.

Pod koniec 1919 roku Mosjoukine przybył do Paryża i szybko stał się jedną z największych gwiazd francuskiego kina niemego, występując w jednym sukcesie za drugim. Przystojny, wysoki i obdarzony silną charyzmą ekranową, zyskał liczne grono wielbicieli jako tajemnicza i egzotyczna postać romantyczna.

Gwiazdorski status Mosjoukine'a był niezagrożony, a w latach 20. XX wieku jego twarz z charakterystycznym, hipnotyzującym spojrzeniem pojawiała się na okładkach magazynów filmowych w całej Europie. Pisał scenariusze do większości swoich głównych ról i wyreżyserował dwa z tych filmów: „L'Enfant du carnaval” (Dziecko karnawału), wydany 29 sierpnia 1921 roku, oraz „Le Brasier ardent” (Płonący stos), wydany 2 listopada 1923 roku. Pierwszą rolą kobiecą w obu filmach była ówczesna „Madame Mosjoukine”, Nathalie Lissenko. „Płonący stos” został w szczególności wysoko oceniony za innowacyjne i pomysłowe koncepcje, jednak ostatecznie okazał się zbyt surrealistyczny i dziwaczny, by odnieść sukces finansowy. Iwan Mosjoukine zmarł na gruźlicę w klinice w Neuilly-sur-Seine. Wszystkie dostępne źródła podają, że w chwili śmierci miał 49 lat, a urodził się w 1889 roku. Jednak na jego nagrobku na rosyjskim cmentarzu w paryskim przedmieściu Sainte-Geneviève-des-Bois widnieje rok 1887.