(Franjo Tuđman)

Franjo Tuđman (14 maja 1922 – 10 grudnia 1999) był chorwackim politykiem i historykiem, który został pierwszym prezydentem Chorwacji, sprawując ten urząd od 1990 roku aż do swojej śmierci w 1999 roku. Objął funkcję po uzyskaniu przez kraj niepodległości od Jugosławii. Tuđman był również dziewiątym i ostatnim prezydentem Prezydium SR Chorwacji od maja do lipca 1990 roku.

Tuđman urodził się w Veliko Trgovišće. W młodości walczył podczas II wojny światowej jako członek jugosłowiańskich partyzantów. Po wojnie objął stanowisko w Ministerstwie Obrony, a w 1960 roku uzyskał stopień generała majora Jugosłowiańskiej Armii Ludowej. Po zakończeniu kariery wojskowej poświęcił się studiom nad geopolityką. W 1963 roku został profesorem na Wydziale Nauk Politycznych w Zagrzebiu. W 1965 roku uzyskał doktorat z historii i pracował jako historyk, dopóki nie popadł w konflikt z reżimem. Tuđman uczestniczył w ruchu Wiosny Chorwackiej, który postulował reformy w kraju, i został uwięziony za swoją działalność w 1972 roku. W kolejnych latach żył w względnej anonimowości aż do upadku komunizmu, kiedy to rozpoczął karierę polityczną, zakładając w 1989 roku Chorwacką Unię Demokratyczną (HDZ).

HDZ wygrała pierwsze chorwackie wybory parlamentarne w 1990 roku, a Tuđman został prezydentem Prezydium SR Chorwacji. Jako prezydent wprowadził nową konstytucję i dążył do utworzenia niepodległej Chorwacji. 19 maja 1991 roku odbyło się referendum niepodległościowe, w którym 93 procent wyborców opowiedziało się za suwerennością. Chorwacja ogłosiła niepodległość od Jugosławii 25 czerwca 1991 roku. Obszary z większością serbską zbuntowały się przy wsparciu armii jugosłowiańskiej, a Tuđman prowadził Chorwację podczas wojny o niepodległość. W 1992 roku podpisano zawieszenie broni, jednak wojna rozprzestrzeniła się na Bośnię i Hercegowinę, gdzie Chorwaci walczyli w sojuszu z Bośniakami. Współpraca ta załamała się pod koniec 1992 roku, a rząd Tuđmana opowiedział się po stronie Herceg-Bosni podczas wojny chorwacko-bośniackiej, co spotkało się z krytyką społeczności międzynarodowej. W ostatecznym wyroku procesu o zbrodnie wojenne byłych wysokich urzędników Herceg-Bosni, MTK stwierdził, że Tuđman uczestniczył w ich wspólnym przedsięwzięciu przestępczym, którego celem było utworzenie bytu jednoczącego naród chorwacki, co miało zostać zrealizowane poprzez czystki etniczne muzułmanów bośniackich. Nie uznano go jednak za winnego żadnych konkretnych zbrodni.

W marcu 1994 roku podpisał z prezydentem Bośni Aliją Izetbegovićem układ waszyngtoński, który przywrócił sojusz Chorwatów i Bośniaków. W sierpniu 1995 roku zatwierdził wielką ofensywę znaną jako Operacja Burza, która skutecznie zakończyła wojnę w Chorwacji. W tym samym roku był jednym z sygnatariuszy porozumienia daytońskiego, które położyło kres wojnie w Bośni. Został ponownie wybrany na prezydenta w 1992 i 1997 roku i sprawował władzę do śmierci w 1999 roku. Podczas gdy zwolennicy wskazują na jego rolę w uzyskaniu niepodległości Chorwacji, krytycy określają jego prezydenturę jako autorytarną. Badania przeprowadzone po śmierci Tuđmana wykazały zazwyczaj wysoki poziom poparcia wśród chorwackiej opinii publicznej.

Opis powyższy pochodzi z artykułu w Wikipedii „Franjo Tuđman”, na licencji CC-BY-SA, pełna lista autorów dostępna w Wikipedii.