(Pierre Nora)

Pierre Charles Nora (17 listopada 1931 – 2 czerwca 2025) był francuskim historykiem, wybranym do Académie Française 7 czerwca 2001 roku. Jako redaktor w wydawnictwie Éditions Gallimard, założył w 1966 roku Bibliotekę Nauk Społecznych (Bibliothèque des sciences sociales), a w 1970 roku Bibliotekę Historii (Bibliothèque des histoires). Od 1977 roku przez cztery dekady pełnił funkcję dyrektora studiów w Wyższej Szkole Nauk Społecznych (EHESS). Nora zasłynął kierowaniem projektem Les Lieux de Mémoire („Miejsca pamięci”) – czterotomowym dziełem skupionym na miejscach i przedmiotach pamięci, które ucieleśniają narodową pamięć Francuzów, tworząc nową historię (nouvelle histoire).

Nora urodził się w Paryżu 17 listopada 1931 roku jako najmłodszy z czwórki dzieci – pozostałymi byli Simon, Jean i Jacqueline – rodzicami byli Gaston Nora, wybitny paryski urolog, oraz jego żona, Julie Lehman. Podczas wojny zapoznał się z intelektualistami Jeanem Prévostem i Jeanem Beaufretem, który stał się kluczową postacią w upowszechnianiu filozofii Heideggera we Francji. W latach 50., wraz z Jacques'em Derridą, uczęszczał na klasy przygotowawcze hypokhâgne i khâgne w Lycée Louis-le-Grand, lecz wbrew powszechnemu przekonaniu, trzykrotnie nie zdał egzaminów wstępnych do École Normale Supérieure. To niepowodzenie, które podzielał ze swoim kolegą ze szkoły, Pierre'em Vidal-Naquetem, Nora zaczął z czasem postrzegać jako uśmiech losu, szczególnie w kontekście przykładu innego przyjaciela, Jean-François Revela; uznał, że dzięki temu mógł prowadzić życie znacznie ciekawsze, niż gdyby został przyjęty, przeciwstawiając swoją sytuację losom Gérarda Granela. W tym czasie istotną rolę w jego formacji odegrał poeta René Char. Dzięki niemu Nora poznał swoją pierwszą miłość, pochodzącą z Madagaskaru Marthe Cazal (1907–1983), która była głównym pierwowzorem postaci Justine w „Kwartecie Aleksandryjskim” Lawrence'a Durrella. Następnie uzyskał stopień licence de lettres (odpowiednik licencjatu z humanistyki) z filozofii. W 1958 roku zdał agrégation z historii.

Od 1958 do 1960 roku Nora uczył w Lycée Lamoricière w Oranie w Algierii. Opisał swoje doświadczenia w książce opublikowanej pod tytułem Les Français d'Algérie („Francuzi w Algierii”) (1961). W 1962 roku, po podpisaniu układu pokojowego w Évian (potwierdzonego później w referendum), który zakończył wojnę w Algierii, weszło w życie zawieszenie broni. Nora, mimo że nie znał ani słowa po hebrajsku, został poproszony o wyjazd na miejsce, aby zbadać sytuację algierskich Żydów i zabezpieczyć ich archiwa w celu repatriacji. Spotkał Ben Bellę, który, obejmując go, poprosił Norę, by usiadł obok niego w samochodzie podczas wjazdu kolumny do Algieru następnego dnia. Ben Bella był przekonany, że Nora, którego relację z Algierii czytał z podziwem w więzieniu, jest członkiem lokalnej społeczności żydowskiej. W tym samym maju został zatrzymany wraz z kilkoma innymi osobami przez grupę powstańców i podstawiony pod ścianę do egzekucji; uniknął tego losu dzięki w porę przeprowadzonej interwencji lokalnej policji. ...