(Jacques Chaban-Delmas)

Jacques Chaban-Delmas (7 marca 1915 – 10 listopada 2000) był francuskim politykiem gaullistowskim. W latach 1969–1972 sprawował funkcję premiera w rządzie Georges’a Pompidou. Od 1947 do 1995 roku był burmistrzem Bordeaux, a w latach 1946–1997 posłem z departamentu Gironde.

Jacques Chaban-Delmas urodził się w Paryżu jako Jacques Michel Pierre Delmas. Uczył się w Lycée Lakanal w Sceaux, a następnie studiował w École Libre des Sciences Politiques („Sciences Po”). W konspiracji jego ostatnim pseudonimem bojowym był „Chaban”; po II wojnie światowej oficjalnie zmienił nazwisko na Chaban-Delmas. Jako generał brygady ruchu oporu brał udział w powstaniu w Paryżu w sierpniu 1944 roku u boku generała de Gaulle'a. Był najmłodszym francuskim generałem od czasów François Séverina Marceau-Desgraviersa z okresu Pierwszego Cesarstwa.

Członek Partii Radykalnej, ostatecznie przystąpił do gaullistowskiego Zgromadzenia Ludu Francuskiego (RPF), które sprzeciwiało się rządom IV Republiki. W 1947 roku został burmistrzem Bordeaux, które przez 48 lat było jego bastionem wyborczym. Jako członek Zgromadzenia Narodowego zasiadał w klubie RPF.

W 1953 roku, gdy grupa RPF uległa rozpadowi (a Charles de Gaulle rzekomo przeszedł na emeryturę), Chaban-Delmas został szefem Unii Republikanów na rzecz Akcji Społecznej oraz przewodniczącym partii Narodowego Centrum Republikanów Społecznych. Nawiązał współpracę z partiami centrolewicowymi i rok później dołączył do gabinetu Pierre'a Mendès-France'a jako minister robót publicznych. Brał udział w centrolewicowej koalicji Frontu Republikańskiego, która zwyciężyła w wyborach legislacyjnych w 1956 roku. W latach 1957–1958 pełnił funkcję ministra obrony Francji. Jego udział w rządach IV Republiki wzbudził nieufność de Gaulle'a oraz niektórych gaullistów.

Po powrocie gen. de Gaulle'a do władzy w 1958 roku Chaban-Delmas poparł powstanie V Republiki i nową konstytucję. Brał udział w zakładaniu Unii dla Nowej Republiki (UNR) i został wybrany – wbrew woli de Gaulle'a – przewodniczącym Zgromadzenia Narodowego. Funkcję tę sprawował do końca prezydentury de Gaulle'a w 1969 roku. W przeciwieństwie do niektórych gaullistów, na przykład Jacques'a Soustelle'a, poparł politykę de Gaulle'a zmierzającą do zakończenia wojny o niepodległość Algierii. Podczas kongresu UNR w 1959 roku był pierwszym politykiem, który sformułował pojęcie „zarezerwowanej domeny prezydenckiej”, obejmującej głównie obronność i dyplomację. Ta interpretacja konstytucji z 1958 roku przetrwała do dziś.

W 1969 roku, gdy Georges Pompidou objął urząd prezydenta, mianował premierem Chaban-Delmasa, który uznał kryzys maja '68 za konsekwencję napięć i konfliktów społecznych. Chaban-Delmas starał się promować tzw. „nowe społeczeństwo”, oparte na dialogu między różnymi siłami społecznymi we Francji. Wśród innych reform złagodzono kontrolę rządu nad mediami masowymi, a także uchwalono przepisy dotyczące opieki społecznej dla ubogich i osób starszych, co ugruntowało wizerunek Francji jako państwa opiekuńczego. Ponadto wprowadzono regularne podwyżki płacy minimalnej, co zapobiegło pogłębieniu się dysproporcji płacowych. Wprowadzono nowy system pomocy prawnej oraz szereg nowych świadczeń socjalnych. ...