(Deben Bhattacharya)

Deben Bhattacharya (1921–2001) był bengalskim producentem radiowym i płytowym, etnomuzykologiem, antropologiem, dokumentalistą, fotografem, tłumaczem, poetą, pisarzem, nadawcą, wykładowcą oraz konsultantem w dziedzinie muzyki ludowej. W ciągu swojego życia stworzył ponad 100 płyt, 23 filmy i opublikował ponad tuzin książek, a znaczna część jego pracy była prowadzona pod auspicjami UNESCO.

Bhattacharya urodził się w starej bengalskiej rodzinie braminów, która od ponad 130 lat była osiedlona w Benares. Jako młody człowiek znajdował się pod wpływem twórczości angielskiego poety Lewisa Thompsona, co skłoniło go do przeprowadzki do Anglii, gdzie pracował w BBC jako producent radiowy. Znając wielu Hindusów w Londynie, zaczął nagrywać indyjskich muzyków na magnetofonie Bairda. Gdy Bhattacharya wpadł na pomysł przeprowadzenia nagrań terenowych w Indiach, stanął przed dylematem finansowym – potrzebował 80 funtów na magnetofon, 20 funtów na transformator, 25 funtów za 20 pustych taśm oraz około 60 funtów na bilet w jedną stronę do Bombaju. Sunday Wilson – producent serwisu zagranicznego – zlecił mu przygotowanie sześciu pięciominutowych programów, za co otrzymał 30 funtów i 6 szylingów. Kilka tygodni później poeta Stephen Spender, który założył nowe czasopismo „Encounter”, zwrócił się do Bhattacharyi z prośbą o napisanie artykułu o poezji indyjskiej i zaproponował zaliczkę na dwa kolejne teksty. Londyńska firma Argo Records Ltd., specjalizująca się w muzyce klasycznej, przekazała również 25 funtów oraz opłaciła urządzenie Gaumont-British i taśmy w zamian za przyszłe tantiemy. Powrócił z materiałem wystarczającym na cztery lub pięć płyt, z czego jedna została wydana pod tytułem „Songs from Bombay”. Doprowadziło to do podróży przez Bliski Wschód, podczas której nagrywał muzykę w każdym odwiedzanym kraju, a także do realizacji innych projektów.

Bhattacharya nadal zdobywał międzynarodowe uznanie jako ekspert w dziedzinie etnicznej muzyki ludowej, tańca i poezji; został zatrudniony, aby pomagać w nauczaniu muzyki etnicznej i sprowadzać etnicznych muzyków do Szwecji. Mieszkając okresowo w Londynie i Sztokholmie, zaczął kręcić filmy w 1962 roku, kiedy to jego producent z BBC Third Programme, Robert Leighton, przedstawił go Davidowi Attenborough, który był wówczas dyrektorem w BBC Television. Gdy Bhattacharya poinformował go, że udaje się do Indii z doświadczonym operatorem, Attenborough zaoferował mu 1000 funtów na pokrycie wydatków. Po jego powrocie BBC zmontowało materiał w dwa filmy: „Kathakali, the classical dance drama of South India” oraz „Storytellers From Rajastan”. W następnej kolejności szwedzka telewizja przyznała mu fundusze na nakręcenie filmu na Węgrzech. Skutkowało to realizacją filmów w Rumunii, Tybecie, Chinach, Bangladeszu, Nepalu i wielu innych krajach. Pod koniec swojej kariery Bhattacharya zgromadził w archiwum ponad 16 000 fotografii związanych z jego różnorodnymi projektami.