(Georges Duby)

Georges Duby (7 października 1919 – 3 grudnia 1996) był francuskim historykiem specjalizującym się w historii społecznej i gospodarczej średniowiecza. Uznaje się go za jednego z najbardziej wpływowych mediewistów XX wieku; od lat 70. aż do śmierci był jednym z najwybitniejszych francuskich intelektualistów publicznych.

Urodzony w Paryżu w rodzinie rzemieślników pochodzenia burgundzkiego i alzackiego, Duby początkowo kształcił się w zakresie geografii historycznej, zanim przeszedł do historii. W 1942 roku uzyskał dyplom licencjata w Lyonie, a w 1952 roku obronił pracę doktorską na Sorbonie pod kierunkiem Charlesa-Edmonda Perrina. Wykładał najpierw w Besançon, a następnie na Uniwersytecie w Aix-en-Provence, zanim w 1970 roku objął katedrę historii społeczeństwa średniowiecznego w Collège de France. Pozostał związany z Collège aż do przejścia na emeryturę w 1991 roku. W 1987 roku został wybrany do Académie française. Choć w trakcie swojej płodnej kariery Duby napisał dziesiątki książek, artykułów i recenzji – zarówno dla środowiska akademickiego, jak i dla szerszego grona odbiorców – jego reputacja i dorobek naukowy zawsze będą związane z jego pierwszą monografią, będącą opublikowaną wersją rozprawy doktorskiej z 1952 roku zatytułowaną *La société aux XIe et XIIe siècles dans la région mâconnaise* (Społeczeństwo w XI i XII wieku w regionie Mâconnais). Dzieło to wywarło głęboki wpływ na mediewistykę drugiej połowy XX wieku, stawiając badania nad średniowiecznym społeczeństwem feudalnym na zupełnie nowych podstawach. Opierając się na obszernych źródłach dokumentalnych zachowanych w burgundzkim opactwie Cluny oraz w diecezjach Mâcon i Dijon, Duby odkrył złożone relacje społeczne i gospodarcze między jednostkami i instytucjami regionu Mâconnais, wskazując na głęboką zmianę w strukturach społecznych średniowiecza około roku 1000.

Duby twierdził, że na początku XI wieku instytucje rządzące – w szczególności sądy hrabiowskie ustanowione za czasów monarchii karolińskiej, które reprezentowały sprawiedliwość publiczną i ład w Burgundii w IX i X wieku – ustąpiły miejsca nowemu porządkowi feudalnemu, w którym niezależni rycerze arystokratyczni sprawowali władzę nad społecznościami chłopskimi za pomocą przymusu i gróźb przemocy. Pojawienie się tego nowego, zdecentralizowanego społeczeństwa panów dynastycznych mogło wyjaśnić późniejsze zjawiska z XI wieku, takie jak Pokój Boży, ruch reformy gregoriańskiej oraz krucjaty.

W związku z tym Duby sformułował słynną teorię na temat wypraw krzyżowych: ogromna odpowiedź na ideę świętej wojny przeciwko muzułmanom wynikała z pragnienia *iuvenes* – rycerzy, głównie młodych i mających niewielkie szanse na zostanie panami ziemskimi – aby zdobyć majątek, wyruszając za granicę i szukając sławy w Lewancie. Choć teoria Duby'ego miała długotrwały wpływ, późniejsi badacze, tacy jak Jonathan Riley-Smith, sprzeciwiali się jej, argumentując, że w Europie Zachodniej nie było wówczas masowego braku ziemi, że rycerze w rzeczywistości tracili pieniądze udając się na krucjaty, a ich główną motywacją były świeckie uczucia religijne. Nie wszyscy współcześni uczeni zgadzają się w tej kwestii z Riley- Smithem. ...