(Edward Teller)

(Edward Teller) - znany z pracy przy tego typu projektach: «Clockwork Climate» (2015), «Les apprentis sorciers du climat» (2015), «To End All War: Oppenheimer & the Atomic Bomb» (2023), «To End All War: Oppenheimer & the Atomic Bomb» (2023),

Edward Teller (węg. Teller Ede; 15 stycznia 1908 – 9 września 2003) był węgiersko-amerykańskim fizykiem teoretycznym, powszechnie nazywanym „ojcem bomby wodorowej” (zob. konstrukcja Tellera-Ulama), choć sam nie przepadał za tym tytułem, uważając go za nietaktowny.[1] Przez całe życie Teller był znany zarówno ze swoich umiejętności naukowych, jak i z trudnych relacji interpersonalnych oraz wybuchowego charakteru.

Urodzony na Węgrzech w 1908 roku, Teller wyemigrował do Stanów Zjednoczonych w latach 30. XX wieku, będąc jednym z wielu tak zwanych „Marsjan”, grupy wybitnych węgierskich emigrantów-naukowców. Wniósł liczne wkład w fizykę jądrową i molekularną, spektroskopię (szczególnie efekty Jahna-Tellera i Rennera-Tellera) oraz fizykę powierzchni. Jego rozszerzenie teorii rozpadu beta Enrico Fermiego, w postaci przejść Gamowa-Tellera, stanowiło ważny krok w jej zastosowaniu, natomiast efekt Jahna-Tellera i teoria Brunauera-Emmetta-Tellera (BET) zachowały swoją oryginalną postać i nadal są filarami fizyki i chemii.[2]

Teller przyczynił się również do teorii Thomasa-Fermiego, prekursor teorii funkcjonału gęstości, standardowego współczesnego narzędzia w kwantowo-mechanicznym traktowaniu złożonych cząsteczek. W 1953 roku, wraz z Nicholasem Metropolisem, Arianną Rosenbluth, Marshallem Rosenbluthem i jego żoną Augustą Teller, Teller był współautorem artykułu, który stanowi standardowy punkt wyjścia dla zastosowań metody Monte Carlo w mechanice statystycznej oraz literatury łańcuchów Markowa Monte Carlo w statystyce bayesowskiej.[3] Teller był jednym z wczesnych członków Projektu Manhattan, odpowiedzialnym za opracowanie pierwszej bomby atomowej. Podjął również poważne wysiłki w celu opracowania pierwszej broni opartej na syntezie jądrowej, jednak prace te zostały odłożone do czasu zakończenia II wojny światowej. Był współzałożycielem Lawrence Livermore National Laboratory, i przez wiele lat pełnił funkcję jego dyrektora i zastępcy dyrektora. Po swojej kontrowersyjnej negatywnej wypowiedzi podczas przesłuchania w sprawie bezpieczeństwa Oppenheimera, wszczętego przeciwko jego byłemu przełożonemu z Los Alamos Laboratory, J. Robertowi Oppenheimerowi, Teller został odrzucony przez znaczną część środowiska naukowego.

Teller nadal otrzymywał wsparcie od rządu USA i środowiska badawczego wojskowego, szczególnie za jego poparcie dla rozwoju energii jądrowej, silnego arsenału nuklearnego oraz intensywnego programu testów jądrowych. W późniejszych latach stał się szczególnie znany ze swojego poparcia dla kontrowersyjnych technologicznych rozwiązań zarówno problemów wojskowych, jak i cywilnych, w tym planu wykopania sztucznego portu na Alasce przy użyciu ładunków termojądrowych w ramach projektu Chariot oraz inicjatywy Obrony Strategicznej Ronalda Reagana. Teller był laureatem wielu nagród, w tym nagrody Enrico Fermiego i nagrody Alberta Einsteina. Zmarł 9 września 2003 roku w Stanford w Kalifornii, w wieku 95 lat.

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii.

Najważniejsze dzieła (Edward Teller)

Cała filmografia (Edward Teller)