(Manuel Rosenthal)

Manuel Rosenthal (18 czerwca 1904 – 5 czerwca 2003) był francuskim kompozytorem i dyrygentem, który zajmował kierownicze stanowiska w organizacjach muzycznych we Francji i Ameryce. Przyjaźnił się z wieloma współczesnymi mu kompozytorami, a mimo obszernego dorobku kompozytorskiego, zapamiętano go głównie z opracowania popularnej partytury baletowej „Gaîté Parisienne” na podstawie partytur fortepianowych operetek Offenbacha oraz z nagrań w roli dyrygenta.

Rosenthal urodził się w Paryżu; jego matką była Anna Devorsosky pochodzenia rosyjsko-żydowskiego, a ojcem Francuz, którego nigdy nie poznał. Nazwisko przejął po ojczymie, Bernardzie Rosenthalu.

Studiów muzycznych rozpoczął od gry na skrzypcach w wieku 6 lat. Po śmierci ojczyma w 1918 roku grał w kawiarniach i kinach, aby wspierać matkę i siostry. W 1920 roku dostał się do Konserwatorium Paryskiego, z którego ostatecznie odszedł po tym, jak nie udało mu się zdobyć spodziewanej pierwszej nagrody. Oprócz kontynuowania nauki gry na skrzypcach u Altermana i Julesa Boucherita oraz gry w zespołach teatralnych i kinowych, studiował również kompozycję. W tym czasie poznał Léo Sira, wynalazcę instrumentów strunowych znanych jako dixtuor, i został przekonany do gry na sursopranie (brzmiącym o kwartę wyżej niż skrzypce) oraz do poszukiwania kompozytorów, którzy pisaliby na ten nowy instrument. Dzięki temu Rosenthal poznał wybitnych młodych kompozytorów paryskich, wśród których najznamienitszymi byli Darius Milhaud i Arthur Honegger; sam również wniósł wkład w postaci własnych utworów podczas recitalu w Paryżu w październiku 1921 roku.

Jego Sonatina na dwa skrzypce i fortepian, napisana na egzamin z czytania z nut, zyskała uznanie po wykonaniu podczas 99. koncertu Société musicale indépendante w Paryżu pod koniec października 1924 roku, w którym uczestniczyli Nadia Boulanger oraz Alexis Roland-Manuel. Po służbie wojskowej został trzecim i ostatnim uczniem Maurice'a Ravela, odwiedzając go raz lub dwa razy w miesiącu, jednocześnie pobierając lekcje kontrapunktu i fugi u Jeana Huré oraz grając na skrzypcach w orkiestrach kawiarnianych Moulin Rouge i Casino de Paris. Zachęta Ravela doprowadziła go ostatecznie do zdobycia w 1928 roku Prix Blumenthal (o wartości 20 000 franków). Ravel lobbował u dyrektorów Opéra-Comique, aby w czerwcu 1930 roku wystawiono tam jednoaktową operę Rosenthala „Rayon des soieries”. Zorganizował on również debiut dyrygencki Rosenthala w 1928 roku, podczas koncertu złożonego z utworów samego kompozytora.

Kariera dyrygencka nabrała tempa w 1934 roku, kiedy został perkusistą i asystentem dyrygenta Désiré-Émile'a Inghelbrechta w Orchestre National de France. W 1936 roku Georges Mandel zaprosił go do dyrygowania Orchestre de Radio PTT. Wraz ze wzrostem sławy jako dyrygent, w 1937 roku stał się celem ataków Lucciena Rebateta na łamach „Action Française”, który żądał usunięcia go z funkcji dyrygenta radiowego. W tym samym roku Serge Koussevitzky, przebywający w Paryżu podczas Wystawy Światowej, zaprosił Rosenthala, by został jego asystentem w Boston Symphony Orchestra – ofertę tę powtórzył po koncercie w Salle Pleyel w przeddzień wojny w 1939 roku. Po śmierci Ravela w 1937 roku i sukcesie „Gaîté Parisienne”, Rosenthal stał się bliskim współpracownikiem wielkiego rosyjskiego kompozytora-emigranta, Igora Strawińskiego. ...