(Anja Breien)

Anja Breien (1940–2026) kształciła się we francuskiej szkole filmowej L'Institut des hautes études cinématographiques (IDHEC), którą ukończyła w 1964 roku, po wcześniejszych studiach z zakresu języka francuskiego na Uniwersytecie w Oslo. Swoją przygodę z kinematografią rozpoczęła w 1961 roku jako skryptantka w filmie Nilsa R. Müllera „Det Store Varpet”. Debiut reżyserski zaliczyła w 1967 roku krótkometrażowym filmem „Growing Up”, opartym na średniowiecznej legendzie. Krótki metraż ten stał się później częścią filmu antologicznego „Days From A Thousand Years” z 1970 roku. Jej debiutem pełnometrażowym był kryminalny dramat „Rape” z 1971 roku, który zebrał pozytywne recenzje i w ostatnich latach został wydany na DVD w ramach serii „Norwegian Classics”. Drugi film Breien pojawił się w 1975 roku i od tego czasu stał się jednym z najczęściej komentowanych i analizowanych dzieł w historii norweskiego kina: radosna i zdecydowanie feministyczna komedia „Wives” odniosła sukces kasowy, a Peter Cowie, redaktor „International Film Guide”, określił Breien mianem reżyserki dogmy z dwudziestoletnim wyprzedzeniem. Film ten doczekał się popularnych kontynuacji: „Wives – Ten Years After” (1985) oraz „Wives III” (1995), które analizowały życie bohaterów oryginału po dziesięciu i dwudziestu latach. „Wives – Ten Years After” został również uhonorowany Norweską Narodową Nagrodą Filmową Amanda dla najlepszego filmu 1985 roku.

Po uznaniu krytyków i sukcesie komercyjnym pierwszej części „Wives” w 1975 roku, Breien ugruntowała swoją pozycję jako jedna z czołowych reżyserek norweskiego kina. Pozycję tę umacniała w kolejnych latach, reżyserując cenione przez krytyków filmy, takie jak „Games of Love and Loneliness” (1977) oraz „Heritage” (1979), z których ten drugi został nominowany do Złotej Palmy na Festiwalu Filmowym w Cannes w 1979 roku. Jej dramat „Witch Hunt” z 1981 roku został wybrany do udziału w Festiwalu Filmowym w Wenecji, a thriller „Paper Bird” (1984) dodatkowo ukazał biegłość Breien w różnych gatunkach.

Oprócz reżyserowania licznych, znaczących filmów pełnometrażowych, Breien przez całą swoją karierę zapisała się również jako twórczyni być może równie istotnych filmów krótkometrażowych i dokumentalnych. Poza wczesną krótkometrażówką, nowsze filmy, takie jak „Solvorn” (1997), „To see a Boat in Sails” (2000), „Untitled – Sans titre” (2005), „Etching” (2009) i „Yezidi” (2009), były prezentowane na międzynarodowych festiwalach i zdobyły wiele nagród. Krótkometrażowy dokument „To See a Boat in Sails” (2000) otrzymał między innymi nagrodę Prix UIP Berlin na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie w 2001 roku, a także nagrodę dla najlepszego fabularnego filmu krótkometrażowego na Toronto World Wide Short Film Festival. Choć rozpoznawana jest przede wszystkim jako reżyserka, należy zauważyć, że Breien posiada ogromne doświadczenie jako scenarzystka i na przestrzeni lat napisała większość swoich filmów, zarówno w formie oryginalnych scenariuszy, jak i adaptacji. Pisała również scenariusze dla innych reżyserów, w tym Notably dla Oli Soluma do filmu „Second Sight” z 1994 roku.

Będąc przedmiotem zainteresowania akademickiego na każdym poziomie, pionierką wśród norweskich kobiet w branży filmowej oraz jedną z wciąż aktywnych, wieloletnich weteranek norweskiego przemysłu kinowego, Anja Breien jest czczona i szanowana jako jedna z najbardziej wpływowych i ważnych reżyserek w historii norweskiego filmu, a także jedna z najbardziej rozpoznawalnych na świecie twórczyń z Norwegii, której kariera obejmuje pięć dekad.