Dyliżans
Krótki opis
Dyliżans opowiada o grupie nieznajomych, którzy wspólnie podróżują dyliżansem z Tonto do Lordsburg, przez tereny opanowane przez niebezpiecznych wojowników Apaczów pod wodzą Geronima. Wśród pasażerów znajdują się Dallas, kobieta wygnana z miasta, alkoholik w roli lekarza, hazardzista, ciężarna żona oficera, bankier, handlarz whisky, woźnica Buck oraz szeryf Curly Wilcox, który towarzyszy im w podróży. W trasie do grupy dołącza Ringo Kid, zbiegły bandyta dążący do ostatecznego starcia z ludźmi odpowiedzialnymi za śmierć jego rodziny. Zamknięci w jednej przestrzeni podróżni muszą odsunąć na bok wzajemne animozje i polegać na sobie, aby przetrwać wyprawę.
Reżyserem tego westernu z 1939 roku był John Ford. Był to czwarty pełnometrażowy film w jego chronologicznej filmografii, poprzedzony przez The Informer i następowany przez Young Mr. Lincoln. Scenariusz napisali Ben Hecht i Dudley Nichols, a producentem był sam Ford. W rolach głównych wystąpili: Claire Trevor jako Dallas, John Wayne jako The Ringo Kid, George Bancroft jako Marshal Curly Wilcox, Andy Devine jako Buck, Thomas Mitchell jako Doc Josiah Boone oraz John Carradine jako Hatfield.
Film miał premierę w marcu 1939 roku i trwa 96 minut. W światowym box office zarobił około 1 miliona dolarów. W serwisie IMDb posiada ocenę 7,8/10 na podstawie ponad 52 500 głosów, natomiast w TMDB oceniają go na 7,6/10 około 1 300 użytkowników, co świadczy o szerokim uznaniu widzów na przestrzeni wielu dziesięcioleci. Jeszcze wyższa jest ocena krytyków, która wynosi 9,3/10 na podstawie 47 recenzji.
Co pozostało za kulisami
- John Wayne nosi w filmie kapelusz z własnej garderoby. Przez kolejne dwie dekady będzie w nim występował w wielu westernach, aż do filmu Howarda Hawksa „Rio Bravo” (1958), kiedy kapelusz był już praktycznie w rozsypce. Po tym czasie został on umieszczony pod szkłem w gablocie w domu aktora.
- «Dyliżans» był jednym z niewielu westernów, które trafiły do radzieckiej dystrybucji kinowej. W radzieckiej dystrybucji film był znany pod tytułem «Podróż będzie niebezpieczna».
- W 1939 roku w Dolinie Monumentów nie istniały brukowane drogi, dlatego przed filmem „Dyliżans” nigdy nie kręcono tam żadnych scen. (Pierwszą utwardzoną drogę poprowadzono tam dopiero w latach 50.). Harry Golding, który prowadził w Dolinie Monumentów punkt handlowy, usłyszał kątem ucha, że John Ford zamierza nakręcić western i że budżet filmu będzie bardzo solidny. Golding zabrał ze sobą ponad sto zdjęć Doliny Monumentów, wykonanych z różnych punktów i pod różnymi kątami, przyjechał do studia i oświadczył, że rozbije obóz pod progiem domu Forda i będzie czekać, aż ten go przyjmie i obejrzy fotografie. Ford spotkał się z Goldingiem niemal natychmiast. Od pierwszego wejrzenia dosłownie zakochał się w tej lokalizacji, zdając sobie sprawę, że jej oddalenie od Hollywood znacznie ograniczy możliwości kierownictwa studia w kwestii ingerowania w proces zdjęciowy.
- Po negocjacjach z Fordem studio Wangera w końcu dało projektowi «zielone światło», choć znacząco obcięło jego finansowanie. Jednocześnie postawiono Fordowi warunek, że na wszystkich plakatach dużą czcionką zostanie umieszczony nieznany Wayne, a popularna w tamtych czasach aktorka Claire Trevor. Przyjmując ten warunek, reżyser przedstawił Wayne’a (swojego dawnego protegowanego i przyjaciela) na ekranie później niż pozostałych aktorów, i to w niezwykle efektowny sposób. Niektórzy z charakterystycznych aktorów przenieśli się do «Dyliżansu» z poprzedniego filmu Forda, «Huragan» (gdzie grupie ludzi również grozi nieunikniona katastrofa).
- Kiedy Yakima Canutt (kowboj, mistrz rodeo, kaskader, aktor, producent, scenarzysta i twórca efektów kaskaderskich) zapytał reżysera Johna Forda, czy udało się zrealizować trik, w którym jeden z atakujących Indianów zostaje wciągnięty pod pędzący dyliżans, ten odpowiedział, że ma to w nosie i że nawet jeśli trik nie wyszedł, nie zamierza już więcej kręcić tej sceny.
- We wszystkich scenach kręconych wewnątrz pomieszczeń widoczny jest sufit, co w filmach z tamtego okresu było dość niezwykłe. Zastosowano ten zabieg, aby pomóc w wywołaniu u widza poczucia klaustrofobii, stanowiącego kontrast dla nieskończonych, otwartych przestrzeni Doliny Monumentów.
- Na pytanie, dlaczego podczas pościgu Indianie po prostu nie strzelają do koni, aby zatrzymać dyliżans, John Ford odpowiedział wprost i bez owijania w bawełnę: «W takim razie film skończyłby się zbyt szybko».
- Podobnie jak większość innych filmów Johna Forda, zdjęcia kręcono w Monument Valley w stanie Utah.
- Po wykupieniu praw do ekranizacji opowiadania i powierzeniu napisania scenariusza Nicholsowi, Ford już w 1937 roku próbował zainteresować projektem Davida Selznicka. Z powodu jego zajętości produkcją «Przeminęło z wiatrem» i opóźnień w rozpoczęciu zdjęć, Ford przeniósł się do innego niezależnego studia należącego do Waltera Wangera. Ten ostatni nalegał, aby główne role zagrali uznani gwiazdorzy Gary Cooper i Marlene Dietrich, jednak Ford stanowczo odmówił ustępstw. W roli Ringo widział tylko Johna Wayne’a, który przestał być postrzegany jako obiecujący aktor z powodu porażki westernu «Wielka obserwacja» (1930).
- Dla Forda film był pierwszym dźwiękowym westernem i ogólnie pierwszym westernem od ostatnich 13 lat.
- Amerykański Instytut Filmowy w 2008 roku umieścił film na 9. miejscu na liście najwybitniejszych westernów w historii kina.
- W jednej ze scen wymagane było, aby załadowany pasażerami dyliżans płynął rzeką, jednak technicy nie mogli wymyślić, jak to osiągnąć. John Ford rozważał już wycięcie całej tej sceny ze scenariusza, ale rozwiązanie znalazł Yakima Canutt. Zaproponował on przymocowanie do dyliżansa pustych kloców drewna, które zwiększyłyby jego wyporność, przejmując ciężar pojazdu. Dodatkowo dyliżans był ciągnięty przez linę rozciągniętą pod wodą, dzięki czemu propozycja Canutta zadziałała.
- Słynny David O. Selznick był zainteresowany produkcją filmu, ale zgodził się na nią tylko wtedy, gdyby Ringo zagrał Gary Cooper, a Dallas – Marlene Dietrich.
- Indian z plemienia Apaczów grali lokalni Indianie z plemienia Nawaho. Mieszkańcy rezerwatów wegetowali w nędzy, a udział w filmie zapewnił wielu z nich, choćby tymczasową, pracę.
- Do nakręcenia sceny, w której Indianie pędzą galopem w pościgu za dyliżansem, a pasażerowie dyliżansa odpierają atak ogniem, wykorzystano następujący trik. Do nóg koni przymocowano cienką metalową linkę, która biegła do wbitego w ziemię palika. Konie puszczano w galop i gdy linka rozwijała się do pełnej długości, zwierzętom było jakby podcinane nogi (w tym momencie jeździec miał zostać rzekomo trafiony kulą), przez co koń upadał, zrzucając rzekomo zastrzelonego wсадnika. W przeciwieństwie do konia, jeździec wiedział, w którym momencie spodziewać się upadku, więc mógł przygotować ciało, natomiast wiele koni albo ginęło natychmiast podczas upadku, albo trzeba było je zastrzelić, gdyż odniesione obrażenia były bardzo poważne. Stosowanie tej metody w kinematografii i nie tylko wywołało wiele krytycznych uwag i skarg na okrutne traktowanie zwierząt, co w konsekwencji doprowadziło do jej zakazania.
Auditions in India
Casting calls in USA
Castingi w Polsce
Кастинги в Україні
